Categories
geo Uncategorized

სოციალური მოძრაობები

სოციალური მოძრაობები

დონატელა დელა პორტა და მარიო დიანი

მიუხედავად იმისა, რომ ემპირიულად კოლექტიურ აქტორებს, რომლებიც ერთი მხრივ განსაზღვრულია, როგორც სოციალური მოძრაობები და მეორე მხრივ, როგორც სამოქალაქო საზოგადოება, გარკვეულწილად თემების ურთიერთგადაფარვა ახასიათებთ, სოციალურ მეცნიერებაში ინტერესთა ეს ორი ველი, ფართო და მზარდი სფეროა – იშვიათად გადაიკვეთება. პოლიტიკურ და მედია დისკურსში ცალკეული ორგანიზაციები, ინდივიდები და მოვლენები ჩვეულებრივ, აღიწერება, როგორც ურთიერთგანმსაზღვრელი და სოციალური მეცნიერება ამ ორი ფენომენისთვის ძირეულად განსხვავებულ კონცეპტუალიზაციას მიმართავს.

მოცემულ თავში განხილულია, თუ როგორ აღწერს ამ ორი სფეეროს კავშირს სოციალური მეცნიერების ლიტერატურა, ნაჩვენებია მათი კონცეპტუალიზაციისას წამოჭრილი განსხვავებები და მსგავსებები, ისევე როგორც სოციალური აქტორების რეალური ევოლუცია, რაც ცნობილი და აღიარებულია, როგორც სოციალური მოძრაობები და სამოქალაქო საზოგადოება. მოცემული თავი იწყება ამ ორ კონცეფციას შორის არსებული ანალიტიკური ურთიერთობების აღწერით, შემდეგ ნაჩვენებია მათი ურთიერთკავშირისას წარმოქმნილი დაძაბულობა და დასკვნაში აღწერილია, თუ როგორ იზრდებოდა ეს დაძაბულობა დროთა განმავლობაში და როგორ შეიძლება სამომავლოდ მისი მოგვარება.

იხილეთ ვრცლად >> სოციალური მოძრაობები (თავი 6)

“ოქსფორდის სამოქალაქო საზოგადოების სახელმძღვანელო” წარმოადგენს  აკადემიური სტატიების/დებატების ვრცელ კრებულს. სახელმძღვანელო ხელმისაწვდომია მხოლოდ ბეჭდურ ფორმატში სხვადასხვა საჯარო და საუნივერსიტეტო ბიბლიოთეკებში.

აღნიშნული სახელმძღვანელო ითარგმნა ევროკავშირისა და კონრად ადენაუერის ფონდის მხარდაჭერით პროექტის „სამოქალაქო საზოგადოების განვითარების ინიციატივა“ ფარგლებში. მის შინაარსზე სრულად პასუხისმგებელია “კონსულტაციისა და ტრენინგის ცენტრი” და შესაძლოა, რომ იგი არ გამოხატავდეს ევროკავშირისა და კონრად ადენაუერის ფონდის შეხედულებებს.

Categories
geo

11 ქართული ისტორია ჩერნობილიდან

კვლევის ავტორი: თამარ მესხი, CAT-ის მეორე გამოშვების კურსდამთავრებული

ნაშრომი “11 ქართული ისტორია ჩერნობილიდან”. კრებულში გაერთიანებულია ჩერნობილის კატასტროფის ადგილზე მცხოვრები და მომუშავე ქართველების ისტორიები. გაეცანით თუ როგორ ცხოვრობდნენ ქართველი ლიკვიდატორები რადიაციულ ზონაში, რა ცხოვრების წესები ჰქონდათ მათ, როგორია მოგონებები კატასტროფის ადგილზე და როგორ რეალობაში ცხოვრობენ ისინი დღეს.

   >>ნაშრომი იხილეთ ბმულზე

ან­გა­რი­ში მომ­ზა­დე­ბუ­ლი და გა­მო­ცე­მუ­ლია თა­მარ მეს­ხის მიერ, “კონსულტაციისა და ტრე­ნინ­გის ცენ­ტ­რის” მი­ერ შე­მუშა­ვე­ბუ­ლი პროგ­რა­მის Community Action Training-CAT ფარ­გლებ­ში, რო­მე­ლიც მხარ­და­ჭე­რი­ლია Bread for the World-ის და Erasmus + (EACEA) მი­ერ. დო­კუ­მენ­ტის ში­ნა­არ­ს­ზე სრუ­ლად პა­სუ­ხის­მ­გე­ბე­ლია ავ­ტო­რი და ტექ­ს­ტ­ში გად­მო­ცე­მუ­ლი მო­საზ­რე­ბე­ბი არ შე­იძ­ლე­ბა ჩაით­ვა­ლოს “კონსულტაციისა და ტრე­ნინ­გის ცენტ­რის”, Bread for the World-ისა და Erasmus+ -ის პო­ზი­ცი­ის გა­მომ­ხატ­ვე­ლად.

ავტორისგან

ჩერ­ნო­ბი­ლის­ ქარ­თ­ვე­ლი­ ლიკ­ვი­და­ტო­რე­ბის­ ­ ის­ტო­რი­ე­ბის­ გაც­ნო­ბის­ იდეა­ პირ­ვე­ლად­ 2019­ წლის­ ივ­ნის­ში­ და­მე­ბა­და,­ რო­ცა­ ეკ­რა­ნებ­ზე­ გა­მო­ვი­და­ HBO­-ს­ სე­რი­ა­ლი, “ჩერნობილი“.­ ამ­ ფილ­მ­მა ­კი­დევ­ ერ­თხელ­ მი­მარ­თა­ სა­ზო­გა­დო­ე­ბის­ ყუ­რადღე­ბა ­33 წლის­ წინ­ მომ­ხ­დარ­ კა­ტას­ტ­რო­ფა­ზე­ და,­ ამ­ მხრივ,­ არც­ ად­გი­ლობ­რი­ვი­ აუდი­ტო­რია  ყო­ფი­ლა ­გა­მო­ნაკ­ლი­სი ­­­ჩერ­ნო­ ბი­ლის­ მოვ­ლე­ნე­ბის­ მი­მართ­ მო­მა­ტე­ბუ­ლი­ ინ­ტე­რე­სი იგ­რ­ძ­ნო­ბო­და­ სა­ქარ­თ­ვე­ლო­შიც.­­

მა­ყუ­რებ­ლე­ბის­ მხრი­დან­ ისე­თი­ვე­ ჩარ­თუ­ლო­ბა­სა­ და­ ინ­ტე­რესს­ ვხე­დავ­დი,­ რო­გო­რიც­ არა­ერ­თხელ­ მე­ნა­ხა­ სხვა­ ფილ­მე­ბი­სა­ თუ­ მხატ­ვ­რუ­ლი­ ნა­წარ­მო­ე­ბე­ბის­ მი­მართ.­ თუმ­ცა,­ ამ­ შემ­თხ­ვე­ვა­ში­ გან­ს­ხ­ვა­ვე­ბა ­ის­ იყო,­ რომ­ HBO­-ს­ “ჩერნობილის”­ პერ­სო­ნაჟებს­ რე­ა­ლუ­რი­ პრო­ტო­ტი­პე­ბი­ ჰყავ­დათ.­ ისი­ნი,­ ვინც­ არა­მხო­ლოდ­ უკ­რა­ი­ნა­სა ­და ყო­ფი­ლი­ საბ­ჭო­თა­ კავ­ში­რის­ და­ნარ­ჩენ­ ქვეყ­ნებ­ში,­ არა­მედ­ ჩვენს­ გვერ­დი­თაც­ ცხოვ­რო­ბენ.­ სწო­რედ­ მა­შინ­ ვი­ფიქ­რე,­ რომ­ შე­იძ­ლე­ბო­და­ ეკ­რა­ნუ­ლი­ გმი­რე­ბი­სად­მი­ გა­ჩე­ნი­ლი­ ინ­ტე­რე­სი­ რე­ა­ლუ­რი­ ადა­მი­ა­ნე­ბის­კენ­ მიგ­ვე­მარ­თა.­

სა­ქარ­თ­ვე­ლომ­ სა­თა­ნა­დო­ პა­ტი­ვის­ცე­მა ­და­ მად­ლი­ე­რე­ბა ­ვერ­ გა­მო­ხა­ტა­ ჩერ­ნო­ბილიდან­ დაბ­რუ­ნე­ბულ­თა­ მი­მართ.­ მა­თი­ სამ­შობ­ლო­ში­ დაბ­რუ­ნე­ბის­ დროს­ ქვე­ყა­ნა­უკ­ვე­ და­მო­უ­კი­დებ­ლო­ბის­თ­ვის­ ბრძო­ლა­სა­ და­ საპ­რო­ტეს­ტო­ აქ­ცი­ებს­ მო­ეც­ვა,­ ცო­ტა­ხან­ში­ კი ­ის­ სამ­ყა­როც­ და­ინ­გ­რა,­ რო­მელ­მაც­ სა­კუ­თა­რი­ მო­ქა­ლა­ქე­ე­ბი ­ჯერ არ­ ნა­ხულ კა­ტას­ტ­რო­ფას­თან­ გა­სამ­კ­ლა­ვებ­ლად­ გაგ­ზავ­ნა.­ ადა­მი­ა­ნებს­ მი­ა­ვიწყ­დათ­ უჩ­ვე­უ­ლო­ ომი,­ სა­დაც­ მებ­რ­ძო­ლე­ბი­ უხი­ლავ­ ძა­ლას­ უპი­რის­პირ­დე­ბოდ­ნენ­ და­ სა­კუ­თარ ­ქვე­ყა­ნას­თან­ ერ­თად­ კა­ცობ­რი­ო­ბა­საც­ იცავ­დ­ნენ.­

სა­ქარ­თ­ვე­ლო­ში­ დღეს­დღე­ო­ბით­ ჩერ­ნო­ბი­ლის­ ტრა­გე­დი­ი­დან­ შე­მორ­ჩე­ნი­ლი­ მეხ­სი­ე­რე­ბის­ ერ­თა­დერ­თი­ ხი­ლუ­ლი­ გა­მო­სა­ხუ­ლე­ბაა­­­ 2009­ წელს­ გახ­ს­ნი­ლი,­ შემ­დ­გომ­ში­ კი ­გა­ძარ­ც­ვუ­ლი­ და­ აღდგენილი­ მე­მო­რი­ა­ლი­ ქუ­თა­ის­ში.

ყო­ვე­ლი­ვე­ ზე­მო­აღ­ნიშ­ნუ­ლის­ გა­მო­ გან­ვიზ­რა­ხე,­ მო­მე­ძებ­ნა­ ქარ­თ­ვე­ლი­ ლიკ­ვი­და­ტო­რე­ბი­ და­ მა­თი­ ის­ტო­რი­ე­ბი­ ჩერ­ნო­ბი­ლის­ ტრა­გე­დი­ით­ და­ინ­ტე­რე­სე­ბუ­ლი­ სა­ზო­გა­დო­ე­ბის­თ­ვის ­(და­ არა­მარ­ტო­ მათ­თ­ვის)­ მი­მეწ­ვ­დი­ნა.­ იმა­ვე­ პე­რი­ოდ­ში,­ კონ­სულ­ტა­ცი­ი­სა ­და­ ტრე­ნინ­გის­ ცენ­ტ­რის­ (CTC)­ ფარ­გ­ლებ­ში,­ სა­თე­მო­ აქტივიზმის ტრე­ნინ­გი­სათ­ვის­ პრო­ექ­ტის­ მომ­ზა­დე­ბა­ მქონ­და­ და­გეგ­მი­ლი­ და­ სწო­რედ­ ჩერ­ნო­ბი­ლის­ კა­ტას­ტ­რო­ფის­ სა­კითხ­ზე­ და­ვიწყე­ მუ­შა­ო­ბა.­ სა­ბო­ლო­ოდ,­ ცენ­ტ­რის­ ხელ­შეწყო­ბით,­ჩერ­ნო­ბი­ლის­ ქარ­თ­ვე­ლი­ ლიკ­ვი­და­ტო­რე­ბის­ ის­ტო­რი­ე­ბის­ შეგ­რო­ვე­ბა­სა­ და­ კრე­ბუ ლის­ სა­ხით­ გა­მო­ცე­მა­ზე­ შევ­ჯერ­დი.­

ზე­პი­რი­ ის­ტო­რი­ე­ბის­ შეგ­რო­ვე­ბის­ პრო­ცე­სი­ ასე­თი­ იყო:­ რეს­პონ­დენ­ტებს­­ სა­მუ­შაო­ად­გი­ლებ­სა­ თუ ­სახ­ლებ­ში ­ვსტუმ­რობ­დი.­ ისი­ნი­ კე­თილ­გან­წყო­ბით­ მხვდე­ბოდ­ნენ,­  იხ­სე­ნებ­დ­ნენ­ ძველ ­ამ­ბებს,­ ერ­თად­ ვათ­ვა­ლი­ე­რებ­დით ­ფო­ტო­ებს ­და­ მიყ­ვე­ბოდ­ნენ,­თუ­ რო­გორ­ და­იწყო­ ყვე­ლა­ფე­რი­­­ ხშირ­ შემ­თხ­ვე­ვა­ში­ ადა­მი­ა­ნებ­მა ­არც ­იცოდ­ნენ,­რომ­ რა­დი­ა­ცი­ულ­ ზო­ნა­ში­ სა­მუ­შა­ოდ­ გა­იწ­ვი­ეს­ და­ ამის­ შე­სა­ხებ­ გზა­ში,­ ან­ ად­გილ­ზე ­ჩას­ვ­ლი­სას­ღა ­იგებ­დ­ნენ.­ რეს­პონ­დენ­ტე­ბი­ იხ­სე­ნებ­დ­ნენ­ რა­დი­ა­ცი­ულ­ ზო­ნა­ში­ ცხოვ­რე­ბი­სა­ და­ მუ­შა­ო­ბის­ დე­ტა­ლებს­ და ­ჩემს­ თვალ­წინ­ ნა­წილ­­­ნა­წილ ­ცოცხ­ლ­დე­ბო­და­ მა­თი ­თვა­ლით ­აღ­ქ­მუ­ლი­ კა­ტას­ტ­რო­ფის ­ად­გი­ლი.­­

ამ­ კრე­ბულ­ში­ 11­ ადა­მი­ა­ნის­ ის­ტო­რიაა­ თავ­მოყ­რი­ლი.­ ზო­გი­ მათ­გა­ნი­ ჯა­რი­დან­ გა­იწ­ვი­ეს­ სა­ლიკ­ვი­და­ციო­ სა­მუ­შა­ო­ებ­ზე,­ ზო­გი­ ­­ სამ­სა­ხუ­რი­დან.­ მათ­ მო­გო­ნე­ბებს,­ სი­ცოცხ­ლი­სათ­ვის­ საფ­რ­თხის ­შემ­ც­ველ ­გა­რე­მო­ში­ მუ­შა­ო­ბის­ გარ­და,­ სხვა­ სა­ერ­თო­ხა­ზიც ­გას­დევს­ თან­­­ სო­ლი­და­რო­ბა­ ადა­მი­ა­ნებს­ შო­რის,­ თა­ნად­გო­მა­ და­ მე­გობ­რო­ბის­ ძა­ფე­ბი,­ რომ­ლე­ბიც­ 30­ წე­ლი­წად­ზე ­მე­ტი­ა,­ გრძელ­დე­ბა.

ზე­პირ­ ის­ტო­რი­ებ­ში­ და­ცუ­ლია­ მთხრო­ბელ­თა­ სა­უბ­რის­ სტი­ლი.­ ამ­ გზით­ ხერ­ხ­დე­ბა­ სა­მი ­ათე­უ­ლი ­წლის­ წი­ნან­დე­ლი­ სუ­რა­თის ­უფ­რო ­ნათ­ლად ­აღ­დ­გე­ნა ­და ­მო­ნათხ­რო­ბიც­ უფ­რო­ ავ­თენ­ტურ­ ხა­სი­ათს ­იძენს.­

Categories
geo

ძიძების ცხოვრება, ანუ შრომა უფლებების გარეშე

გრაფიკა: ანა ხონელიძე

 კვლევის ავტორი: ინა ჩარკვიანი, CAT-ის მესამე გამოშვების კურსდამთავრებული

ჩემი შვილის გაზრდაში დედა მეხმარებოდა. დედა მსუბუქი მრეწველობის ინჟინერია. პროფესიით მას შემდეგ არ უმუშავია, რაც დეკრეტულ შვებულებაში გავიდა. 4-წლიანი დეკრეტული შვებულების შემდეგ, საბჭოთა კავშირი დაინგრა და დედამ სამსახური და პროფესია ერთდროულად დაკარგა. მერე ხან მათემატიკის მასწავლებელი იყო, ხან კი ტორტებს აცხობდა და ასე პოულობდა შემოსავალს. თბილისში საცხოვრებლად გადმოსულს, მეზობლად მცხოვრებმა ოჯახმა მცირეწლოვანი შვილის ძიძობა შესთავაზა. ისიც დათანხმდა და სიყვარულით ზრდიდა პატარა გოგოს. მოგვიანებით, ჩემ დასახმარებლად, ძიძობის მიტოვება მოუწია. დღემდე თავს დამნაშავედ გრძნობს, რომ ბავშვის აღზრდა ნაადრევად შეწყვიტა.

საოჯახო შრომა

ძიძის პროფესია ბევრნაირად შეგვიძლია დავახასიათოთ, როგორც არაფორმალური შრომა, ზრუნვის შრომა, საოჯახო შრომა. ამ სამუშაოს, გლობალურად, ქალები ასრულებენ. ძიძის საქმემ, როგორც ქალების არაერთმა სამუშაომ, პროფესიული მნიშვნელობა ვერ შეიძინა და დღემდე დამხმარე, მეორად პროფესიად რჩება.

ძიძა, მაგალითად, ევროპულ ოჯახში ჯერ კიდევ მაშინ არსებობდა, როცა ქალს მუშაობის უფლება არ ჰქონდა და ძიძობის სანაცვლოდ ქალებს საჭმელსა და საცხოვრებელს – ღამის გასათევს – სთავაზობდნენ (1). მეჩვიდმეტე საუკუნეში ქალები მხოლოდ დამოუკიდებელი საცხოვრისისთვის თანხმდებოდნენ ამ საქმეზე. ძიძობას მონობის ტრადიციაც ახსოვს – ამაზე პოპულარული კინოც ბევრს გვიყვება. მონობის გაუქმებიდან ერთსაუკუნიანი ბრძოლის შედეგად, ქალებმა ანაზღაურებადი შრომის უფლება მოიპოვეს. მოგვიანებით, კაპიტალიზმმა ზრუნვის შრომა ჩვეულებრივ სასაქონლო გაცვლის მოდელს მოარგო და შეძლებული ოჯახებისთვის ხელმისაწვდომ ფუფუნებად აქცია. ამითაც აიხსნება საქართველოდან და სხვა განვითარებადი ქვეყნებიდან დასავლეთის ქვეყნებში ქალების დინების ფენომენი (2).

გაეროს ქალთა ორგანიზაციის კვლევის (გამოქვეყნების პროცესშია) თანახმად, საქსტატის მონაცემებზე დაყრდნობით, საოჯახო შრომაზე მოთხოვნა საქართველოშიც გაზრდილია. 2017-2019 წლებში საოჯახო მშრომელების რიცხვი 14-დან 18 ათასამდე გაიზარდა, რაც მთლიანი სამუშაო ძალის 1,1 %-ს შეადგენს. საოჯახო მშრომელების 96% ქალია, საქართველოს მოქალაქე (3).

გადაჭარბებული არ იქნება, თუ ვიტყვით, რომ საქართველოში ძიძებზე მოთხოვნის ზრდას მოსახლეობის კეთილდღეობაზე მეტად ამ შრომის დაბალი ღირებულება განსაზღვრავს, რომელიც საათში საშუალოდ 4,58 ლარს არ სცდება და მძღოლის საშუალო საათობრივ ანაზღაურებაზე 1.69 ლარით დაბალია. ამ მაჩვენებელზე აქცენტს გაეროს ქალთა ორგანიზაციის უახლესი კვლევა სვამს და ასკვნის, რომ ხელფასის ამგვარი სხვაობის ერთ-ერთი და გასათვალისწინებელი მიზეზი გენდერული ნიშანი შეიძლება იყოს, რადგან იყო მძღოლი, უმეტეს შემთხვევაში, ნიშნავს იყო კაცი, ისევე როგორც იყო ძიძა, ნიშნავს იყო ქალი.

ძიძები, ყველაზე ხშირად, შუახნის (50-70 წელი) ქალები არიან. ზოგიერთ შემთხვევაში, ეს სამსახური ერთადერთი გამოსავალია მათთვის ისეთი საბაზისო საჭიროებების დასაკმაყოფილებლად, როგორიცაა ბინის ქირის გადახდა ერთი ქალაქიდან მეორეში გადასვლისას, საბანკო ვალდებულების დაფარვა, ოჯახის წევრის ჯანმრთელობის ხარჯის გაწევა, ან უბრალოდ საკუთარი მცირე შემოსავლის ქონა. ძიძა საოჯახო მშრომელია. საქართველოს კანონმდებლობა საოჯახო მშრომელის ცნებას არ ცნობს. შესაბამისად, ძიძებზე არ ვრცელდება საქართველოს შრომის კოდექსით გათვალისწინებული მინიმალური უფლებებიც კი. კანონი არ იცავს მათ უფლებას, ჰქონდეთ განსაზღვრული სამუშაო დრო, კრიზისებისგან დაცვის პირობა, უსაფრთხო სამუშაო გარემო, ანაზღაურებადი შვებულება, ანაზღაურებადი დეკრეტი თუ ჯანმრთელობაზე ხელმისაწვდომობა. გაეროს ქალთა ორგანიზაციის კვლევის თანახმად, საქსტატის მონაცემებზე დაყრდნობით, ძიძების 96% ზეპირი შეთანხმების საფუძველზე მუშაობს და მათი სამუშაო დროის მოცულობა, შრომის კოდექსით დადგენილ კვირაში 40 საათს, როგორც წესი, აჭარბებს. მიუხედავად ამგვარი სამუშაო პირობებისა, საოჯახო მშრომელები არ მიმართავენ სასამართლოს დავებით, მათ გადასაჭრელად. დღემდე არცერთი დიდი ქალაქის სახელმწიფო ორგანოში, სადაც საოჯახო მშრომელებს აქვთ უფლება, იდავონ უკეთესი შრომის პირობებისთვის, ასეთი შემთხვევა არ ფიქსირდება (4).


განსაკუთრებულ მადლობას ვუხდი გაეროს ქალთა ორგანიზაციას, კვლევის „შრომის საერთაშორისო ორგანიზაციის 189 კონვენციის (ოჯახში დასაქმებულთა შესახებ) რატიფიკაციის რეგულაციური გავლენის ანალიზი“ მონაცემების წინასწარი გაზიარებისთვის. კვლევის ანგარიში 2020 წლის ბოლომდე გასაჯაროვდება.

ძიძებს განსაკუთრებით პანდემიისას გაუჭირდათ

ძიძები პანდემიასთან დაკავშირებულ ანტიკრიზისულ ზომებს მიღმა დარჩნენ. სახელმწიფომ არ გაითვალისწინა, რომ ისინი ვერ წარადგენდნენ ცნობას დასაქმებულობის შესახებ, რაც დახმარების მიღების წინაპირობა იყო. საოჯახო მშრომელები მთლიანად დამსაქმებელთა კეთილ ნებაზე გახდნენ დამოკიდებული, შედეგად, მათმა მხოლოდ მცირე ჯგუფმა ისარგებლა ერთჯერადი სუბსიდირებით 300 ლარის ოდენობით.

„ძიძების ნაწილი პანდემიის შეზღუდვების მოხსნის შემდეგ ვერ დაბრუნდა სამსახურში. დამსაქმებლები პასუხობდნენ, აღარ გვჭირდებით, შემოსავალი აღარ მაქვს, მე თვითონ მივეჩვიე ბავშვთან ყოფნასო“.

ხშირი იყო მსგავსი პასუხები დამსაქმებლების მხრიდან, რომლებსაც სოფო შუბითიძე სოციალური ინიციატივის ფარგლებში ესაუბრა. სოფომ საინიციატივო ჯგუფთან ერთად არაფორმალურად დასაქმებული ქალებისთვის სასიცოცხლოდ მნიშვნელოვანი პროექტი განახორციელა. საინიციატივო ჯგუფმა მოიძია დაფინანსების წყარო და პანდემიის პერიოდში 300 უმუშევრად დარჩენილ ძიძასა და მათ ოჯახებს სასურსათო ვაუჩერები გადასცა. სულ, ოჯახის წევრების ჩათვლით, 1179 ადამიანს დაეხმარნენ. ვაუჩერი ბევრი ოჯახისთვის ერთადერთი შესაძლებლობა იყო კრიზისულ პერიოდთან გასამკლავებლად.

„როცა ვაუჩერის დარიგება დავიწყეთ, ვცდილობდით, პირველ ეტაპზე მრავალსულიან ოჯახებს დავხმარებოდით. იყო ოჯახები, სადაც 6-8 ადამიანი ცხოვრობს და ერთი მუშაობს. ვერ ვიტყვით, რომ ყველას ერთნაირად უჭირდა, თუმცა ზოგისთვის დახმარება კრიტიკულად მნიშვნელოვანი იყო. მხოლოდ ერთმა ძიძამ გვითხრა, მის ნაცვლად სხვას დავხმარებოდით“- სოფო.

პანდემიამ თითქოს ხელის გულზე გამოაჩინა ზრუნვის შრომაში ჩართული ქალების ყოველდღიურობის სიმყიფე. სამსახური, რომელიც ქალებისთვის გადარჩენის პირობაა და მეტი არაფერი, პირველივე კრიზისისას უმუხთლებთ და გადარჩენას ვერ ჰპირდებათ. 

 

ძიძები მუშაობენ დიდხანს და ბევრს

ძიძებთან გასაუბრება ფოკუსჯგუფის ფორმით გადავწყვიტე. წინასწარ არაფორმალურად შევხვდით და შეკრების სავარაუდო დღეზე შევთანხმდით. მერე ტელეფონით ვისაუბრეთ. საბოლოოდ, როცა საათზე უნდა შევთანხმებულიყავით, აღმოჩნდა, რომ ვერცერთი მათგანი ვერ მეუბნებოდა, რა დროს იქნებოდა თავისუფალი შეხვედრისთვის. „გააჩნია, რომელ საათზე დაბრუნდება ბავშვის დედა“, „უნდა შევათანხმო“, „წინასწარ ვერაფერს გეტყვი“ – ასეთი იყო მათი პასუხები. ბევრ მათგანთან ვერ შევთანხმდით შეხვედრის დროზე. მათ უბრალოდ არ იცოდნენ, როდის გათავისუფლდებოდნენ. მივხვდი, რომ პრობლემა სამუშაოს წესში იყო.

გაეროს ქალთა ორგანიზაციის კვლევა აჩვენებს, რომ სხვა მშრომელებთან შედარებით სამჯერ მაღალია იმ საოჯახო მშრომელების რაოდენობა, რომლებიც კვირაში 40 საათზე მეტს მუშაობენ

როგორც წესი, ძიძებს არ აქვთ განსაზღვრული სამუშაო გრაფიკი. მათი სამუშაო დრო ცვალებადი და მოულოდნელობებით სავსეა, დამოკიდებულია ისეთ მოუხელთებელ მსაზღვრელებზე, როგორიცაა დამქირავებლის ცხოვრების წესი, ბავშვის და მშობლის ხასიათი, ოჯახის წევრების რაოდენობა, ოჯახის წევრების სქესი და დამქირავებლის დღის გრაფიკი. იმ შემთხვევაშიც კი, თუ სამუშაო წინასწარი შეთანხმების შესაბამისად მიმდინარეობს, ძიძას არ უწევს, ბავშვთან ზედმეტი საათები დაჰყოს და ოჯახი დროდადრო საოჯახო საქმეების შესრულებას არ ავალებს, ისინი თავიანთი ინიციატივით ასრულებენ დამატებით მოვალეობებს – აკეთებენ სადილს, ალაგებენ, რეცხავენ…

„მე მხოლოდ ბავშვის საქმე მევალება, მაგრამ რომ შევხედე, საჭმლის გაკეთებას კი არა, ჭამასაც ვერ ასწრებდნენ, ამიტომ შევთავაზე სადილის მომზადება. ამ ოჯახში უკვე მეორე ბავშვს ვზრდი. ცოტა ხნის წინ იმავე საქმეში ორმაგი ხელფასი შემომთავაზეს, მაგრამ უარი ვთქვი, რადგან ჩემ იმედად არიან“ –მანანა, 60 წლის.

„ბათუმში ვცხოვრობდი. ძალიან რომ დამჭირდა, გავედი სამუშაოდ, ძალიან დაბალი ანაზღაურების მიუხედავად, 150 ლარს მიხდიდნენ. არ იყო გათვლილი დალაგება და ჭურჭლის რეცხვა, მაგრამ მავალდებულებდა დიასახლისი ამ საქმის კეთებასაც. ისეთი მომენტია, პირდაპირ არ გეუბნებიან, მაგრამ იგულისხმება, რადგან ძიძა ხარ, ესეც უნდა გააკეთო და ისიც უნდა გააკეთო, ამ დროს ბრწყინვალედ იცი, შენს მოვალეობაში რა შედის. იქ, დამატებით, მეზობლებიც რომ შემოდიოდნენ, ისე გიყურებდნენ, რომ ძიძა ხარ, რა. ამ დამოკიდებულებას შევცვლიდი, პატივისცემით უნდა გვექცეოდნენ. დაუფასებელი შრომაა დიასახლისის შრომა და ასევეა ძიძის შრომაც. რომ მიჭირს, ვმუშაობ, მაგრამ რაც მაქვს ხელფასი, ორ იმდენ საქმეს ვაკეთებ“თამუნა, 55 წლის

„დილით რომ მივდივარ, პირველ რიგში ვიბან ხელებს, ჩემი პირსაწმენდი მაქვს. ვიცვლი ტანსაცმელს და ვიცვამ სამუშაო ფორმას. ვიწყებ ბავშვის მოწესრიგებით, დაბანა, პამპერსის გამოცვლა, ჭმევა. პატარა ბავშვი დღეში 3-ჯერ ჩამყავს ჰაერზე და 3-ჯერ ვაძინებ. მაგრამ როცა ბავშვს სძინავს, თუ სახლი დასასუფთავებელია, ვასუფთავებ, დასაუთოებელს – ვაუთოებ. ვიხვეწები ხოლმე, საქმე მომცენ, სადილი გამაკეთებინონ. დიდ ბავშვებთან სხვა დღის წესრიგია, 3-4 წლის ბავშვს გართობა და განათლება სჭირდება“მარიამი, 70 წლის.

ძიძების სამუშაო მათგან კონკრეტული ვალდებულებების შესრულების გარდა სიყვარულის გაზიარებას მოითხოვს. ბავშვსა და ოჯახის წევრებთან ურთიერთობისას, კეთილგანწყობა მოეთხოვებათ. საქმეში იმდენად დიდია ემოციური შრომის წილი, რომ რთულია უკმაყოფილება გაუჩნდეთ დამქირავებლის მიმართ, თავს ოჯახის წევრად თვლიან. თუ სხვაგვარადაა, ძიძა ოჯახში თავს კომფორტულად არ გრძნობს და შესაძლებლობისთანავე ტოვებს სამსახურს.

ძიძები ეწევიან ემოციურ შრომას

ემოციური შრომა შეგვიძლია განვმარტოთ, როგორც გრძნობების და ემოციების კონტროლი, სამუშაოს და დამქირავებლის მხრიდან არსებული მოლოდინის მოთხოვნების საპასუხოდ (5). ამგვარ შრომას, მეტ-ნაკლებად, ყველა დასაქმებული ვეწევით, თუმცა რიგი პროფესიებისთვის მთავარ, თუმცა გაუცხადებელ პირობადაა ქცეული. ემოციურ შრომაზე, როგორც შრომის შემადგენელ ნაწილზე, პირველად ამერიკელი მეცნიერი და მწერალი ქალი რასელ ჰოქსშილდი ალაპარაკდა მეოცე საუკუნის 80-იან წლებში. ჰოქსშილდი ემოციური შრომის არსს ბორტგამცილებლებზე დაკვირვებით აღწერს, ხედავს რა, რომ ბორტგამცილებელს საკუთარი მოვალეობის შესასრულებლად მოეთხოვება, გრძნობები და შრომა ერთმანეთისგან გააცალკეოს. მისი თქმით, „ეს შრომა დასაქმებულისაგან მოითხოვს გრძნობების გამოხატვის სტიმულირებას ან ჩახშობას იმისათვის, რომ სხვებს სათანადო გუნება-განწყობილება შეუქმნას“. ამგვარი შედეგისთვის ვეწევით ემოციების სიღრმისეულ კონტროლს, ჩვენსავე თავს ვარწმუნებთ, რომ სამუშაო პროცესი სიამოვნებას გვანიჭებს, ბედნიერს გვხდის. მხოლოდ ამ გზით ხდება შესაძლებელი გუნება-განწყობილების გრძელვადიანად შენარჩუნება და სწორედ ეს მცდელობაა ემოციური შრომა.

როგორია ემოციური შრომის წილი ძიძების და საოჯახო მშრომელების შრომაში? როდესაც ძიძები ძიძობის გამოცდილების შესახებ ჰყვებიან, ხშირად სიტყვებს შორის ჩანს ის, რასაც ემოციური შრომა უნდა დავარქვათ, მიუხედავად იმისა, რომ თავად ისინი ამას შრომას არ არქმევენ.

„სულ ვცდილობ, კარგ ხასიათზე ვიყო, როცა სამსახურში ვარ. აბა, ვის აინტერესებს ჩემი ხასიათი. არავის უნდა სახლში მოწყენილი ადამიანი, თავისი ათასი პრობლემით. ვალდებული ვარ, ყოველთვის მქონდეს ბავშვის მოვლის ხალისი. როცა შენს შვილს ზრდი, სულ სხვაა, ხან გაუბრაზდები, ხან შეაქებ, ხან ნაკლებ ყურადღებას დაუთმობ, ხან მეტს. მაგრამ როცა ძიძა ხარ, მოგეთხოვება, ყოველთვის შემართებული და ხალისიანი იყო“, ამბობს მანანა.


„ერთ ოჯახში ძირითადად ქმართან და მამასთან მიწევდა ურთიერთობა. საპირფარეშოში გასვლა მერიდებოდა, ვიკავებდი თავს. სულ სახლში იყო ქმარი. ხშირად ჰქონდათ უთანხმოება. თვითონ დიასახლისი ძალიან კარგი გოგო იყო. მერე შევთავაზე, ბავშვს წავიყვან და ჩემთან მეყოლება-მეთქი, რადგან დისკომფორტს ვგრძნობდი სახლში“,
– ამბობს თამუნა ერთ-ერთი
სამუშაო ადგილის აღწერისას.

ძიძებს უსიტყვოდ მოეთხოვებათ, იყვნენ, ერთი მხრივ, მოთმინებით აღსავსე და ყურადღებიანი ბავშვთან და კეთილგანწყობილი ოჯახის წევრებთან, მეორე მხრივ კი, გამგები ზეგანაკვეთური და ხშირად აუნაზღაურებელი სამუშაო დროის მიმართ. ამის მიუხედავად, ძიძების 83% არ მიმართავს სასამართლოს და სხვა ორგანოებს დავის გადასაჭრელად. მხოლოდ 17% აცხადებს, რომ საჭიროების შემთხვევაში მზადაა, იდავოს რომელიმე უწყებაში.

გამოსავლის ძიებაში

 „ხშირად, ეს არის გამოუვალი მდგომარეობიდან გამოსავალი. ქალი იღებს გადაწყვეტილებას, თავისი უნარებით გავიდეს შრომის ბაზარზე. ადამიანები არ ემზადებიან შრომისთვის, არ იციან საბაზრო ფასი, არაფორმალური ცოდნით თანხმდებიან“, – მეუბნება ალექსანდრა აროშვილი, მკვლევარი და აქტივისტი, რომელმაც ცოტა ხნის წინ ემიგრანტი ქალების შრომა იკვლია.

„ქალების ხმა იმდენად მეორეხარისხოვანია, რომ დებატების საჭიროებაც კი არ დგას. მილიონობით მიგრანტი ქალი კვლავწარმოების შრომის შესასრულებლად გაედინება სამხრეთიდან ჩრდილოეთისკენ. ზრუნვა ხდება უფრო და უფრო ძვირად ღირებული რესურსი. სახელმწიფო ყველგან სუსტდება. თუ რამე უშველის ამას, ისევ გაერთიანებები და პროფკავშირული ერთობებია“, – ამბობს ალექსანდრა.

პრაქტიკა აჩვენებს, რომ საქართველოში დასაქმებულები პროფესიულ გაერთიანებებს ნაკლებად მიმართავენ. ადამიანები საერთო პრობლემებით ვერ ან არ ქმნიან საქმიან კავშირებს. არსებული პროფკავშირებისთვისაც არაფორმალური მშრომელების, მათ შორის, ძიძების ორგანიზება არ არის მთავარი პრიორიტეტი. ალტერნატიული პროფკავშირის თავმჯდომარე, სოფო ჯაფარიძე, რომელიც წლებია ტრადიციულად არაორგანიზებული სამუშაო ძალის პროფკავშირში გაწევრიანებისთვის იბრძვის, წუხს, რომ ვერაფრით ხერხდება პროფესიული კავშირების შექმნა ან გაძლიერება. მისი აზრით, ადამიანებს არასწორი მოლოდინი აქვთ ამგვარი ერთობებისგან, რადგან თვლიან, რომ პროფკავშირი ცალკე მდგომი ძალაა, რომელიც საწევროს გადახდის შემთხვევაში მათ პრობლემებს მოაგვარებს. ისინი ვერ აცნობიერებენ, რომ პროფკავშირი მათივე მცდელობა და ძალაა. სოფოს აზრით, ძიძები და ზოგადად ოჯახში დასაქმებულები განსაკუთრებით რთულად ახერხებენ წინააღმდეგობის გაწევას, რადგან ისინი ქალები არიან, რომლებსაც დამსაქმებელ ოჯახსა და ბავშვთან ემოციური ბმა აკავშირებთ. ამიტომ მხოლოდ უკიდურეს შემთხვევაში მიმართავენ პროფკავშირს დასახმარებლად, როცა სამსახურიდან გააგდებენ ან უხელფასოდ დატოვებენ. თავს არიდებენ ოჯახთან დაძაბულ ურთიერთობას.

სოფოსთან ერთად პროფკავშირის შესაძლებლობებზე ვისაუბრეთ, რით მოხერხდებოდა დასაქმებულების მდგომარეობის გაუმჯობესება. ვისაუბრეთ წარმატებულ პრაქტიკებზე (6), მაგალითად, როგორიცაა ეგრეთ წოდებული Hiring Halls (7) (დასაქმების დარბაზი), როცა ყველა დაქირავებული ხდება პროფკავშირის წევრი და პროფკავშირი დამქირავებელს ხელოვნურად აწეულ ფასს სთავაზობს – შეთანხმებულ ზღვარზე დაბალ შემოთავაზებას დასაქმებულები არ თანხმდებიან. ამ ფორმას, საბოლოოდ, დომინოს ეფექტთან მივყავართ და დროთა განმავლობაში ყველას მდგომარეობა უმჯობესდება. „ძიძას რომ მაღალი ხელფასი გადავუხადოთ, ჩვენმა ხელფასმაც უნდა აიწიოს. სადღაც იწყება დაბალი ხელფასების გაპროტესტება და დროთა განმავლობაში ყველას ცხოვრების ხარისხი უმჯობესდება“, – ამბობს სოფო.

გაეროს ქალთა ორგანიზაციის კვლევამ აჩვენა, რომ მშრომელებს აქვთ მზაობა, გახდნენ პროფესიული კავშირის წევრები. საოჯახო მშრომელების 65% აცხადებს, რომ გაწევრიანდებოდა პროფკავშირში და გადაიხდიდა ყოველთვიურ შენატანს, ხელფასის 5%-ის ოდენობით. 

პანდემიამ კი ხედვა მნიშვნელოვნად შეცვალა სამუშაოს ფორმალიზების მიმართულებითაც. თუ პანდემიამდე გამოკითხული საოჯახო მშრომელების მხოლოდ 23 % იყო დაინტერესებული სამსახურის ფორმალურობით, პანდემიის შემდეგ ეს 72 %-ს სურს, თუ წვდომა ექნება სახელმწიფოს ანტიკრიზისულ სერვისებთან. გამოკითხულთა 36 % ფორმალური დასაქმებით უკეთეს შრომით უფლებებს და უსაფრთხო გარემოს მოელის, ასევე, რეგულაციებს გადაჭარბებულ სამუშაო საათებზე, დეკრეტულ შვებულებას, საპენსიო სქემაში მონაწილეობას.

დაბოლოს, ძიძების ჯანმრთელობას მათი ხელფასი ვერ სწვდება

ძიძებს, ისევე როგორც არაფორმალურად დასაქმებული ადამიანების უმრავლესობას, საყოველთაო ჯანდაცვის პროგრამით სარგებლობა მხოლოდ გადაუდებელი საჭიროებისას შეუძლიათ. ჯანმრთელობის პრევენციული კონტროლისთვის კი ექიმთან მისვლას ვერ ახერხებენ.

ძიძების უმრავლესობა შუახნისაა, როცა რეპროდუქციულ ფუნქციასთან დაკავშირებული და სხვა დაავადებების განვითარების საფრთხე მომატებულია და საჭიროა პრევენციული დიაგნოსტიკა, დროული გამოვლენის და ავადობის თავიდან აცილებისთვის.

„ბოლოს ექიმთან 20 წლის წინ ვიყავი, როცა ვიმშობიარე. არ მქონია საჭიროება. ინტერესისთვისაც მივიდოდი, მაგრამ რამე რომ აღმომაჩნდეს, ნამდვილად არ მაქვს მკურნალობის საშუალება. არაფერი მაწუხებს, მხოლოდ ფეხები მიშუპდება
ბოლო დროს და გადაღლას ვაბრალებ. სტომატოლოგიური
პრობლემა მაქვს, კბილები მაქვს გასაკეთებელი, მაგრამ გაფიქრებაც კი არ მინდა, იმხელა თანხა ჯდება მკურნალობა“-
ლია, 50 წლის.

გენდერული სხვაობა საქართველოს ჯანდაცვის სისტემას სერვისების მიწოდების კუთხით არ გააჩნია. სახელმწიფო სტატისტიკა არ აგროვებს ინფორმაციას სერვისების გამოყენებაზე სქესის მიხედვით, იმისთვის რომ ქალების საჭიროებები მკვეთრად განსაზღვროს. ამ თემაზე ჯანდაცვის მკვლევარს ლელა სულაბერიძეს ვესაუბრე. ვკითხე შუახნის ქალების ჯანმრთელობის საჭიროებასა და იმაზე, თუ როგორ ხედავს გლობალური ჯანდაცვის სისტემა ამ ასაკს. აღმოჩნდა, რომ ქალებს ნამდვილად აქვთ განსაკუთრებული საჭიროებები და განსაკუთრებით 35-65 წლის ასაკში და ეს დასაბუთებული და აღიარებულია, მათ შორის, ჯანდაცვის მსოფლიო ორგანიზაციის მიერ. ჩვენი ჯანდაცვის სისტემა ქალის საჭიროებებს დიფერენცირებულად ვერ ხედავს და, სამწუხაროდ, ქრონიკული დაავადებების ჩამოყალიბების ეტაპზე, იმ დროს, როცა ჯანმრთელობაზე მონიტორინგის როლი ყველაზე მნიშვნელოვანია, ადამიანებს, მათ შორის ქალებს, ყველაზე ნაკლებად აფინანსებს. „გვაქვს რამდენიმე პრიორიტეტული ჯგუფი, რომლებიც დაავადებების ანდა სოციალური საჭიროებების მიხედვით ყალიბდება. თუ არ ხარ პედაგოგი, თუ არ ხარ პენსიონერი, უმწეო ან ხელოვანი, მაშინ ხვდები ჯანდაცვის საბაზისო პაკეტში, სახელმწიფო ძალიან შეზღუდულად გიფინანსებს პრევენციულ კვლევებს. მაგალითად, გინეკოლოგთან კონსულტაცია ჩადებულია პროგრამაში, მაგრამ თუ გინეკოლოგი ონკოლოგთან გამისამართებს, საყოველთაო ჯანდაცვა ვერ დაგაფინანსებს“, – ამბობს ლელა.

იმავეს ჰყვებიან ძიძები.

„ჩემს ბიჭს უბრალოდ კბილის ამოღებაში 80 ლარი გამოართვეს. ამოღებაში რომ მაგდენს მოგთხოვენ, გაკეთებაზე როგორ უნდა იფიქრო. არ გვთვლიან ადამიანებად და ოჯახებად. როგორც კი გაიხსნება საზღვრები, იტალიაში მინდა წასვლა. უფრო მეტად იმიტომ, რომ ჯანმრთელობის პრობლემები მაქვს და ვერ ვმკურნალობ“, – ამბობს თამუნა.

იმ ფონზე, როცა ქვეყანაში ჯანმრთელობის ხელის შემშლელი ბევრი გარეშე ფაქტორი არსებობს, მოუგვარებელია განათლების, დასაქმების, ეკოლოგიის საკითხები, ვცხოვრობთ მუდმივი რეფორმების პირობებში, განსაკუთრებით მნიშვნელოვანია ჯანმრთელობაზე მუდმივი მონიტორინგი, დაავადების ჩამოყალიბების რისკების თავიდან ასარიდებლად.
„სისტემა რომ გაუმართავია, სიმსივნეების მაჩვენებელიც ადასტურებს. ვიცით, რომ საქართველოში მაღალია სიმსივნეების რიცხვი, ამის გამო ჯანდაცვის სისტემა სკრინინგის უფასო პროგრამას აწარმოებს. დაავადებათა კონტროლის ცენტრის გვერდზე გამოტანილი მონაცემები აჩვენებს, რომ შემაშფოთებლად მაღალია სიმსივნის გვიანი გამოვლენა და, შესაბამისად, სიკვდილიანობაც. სახელმწიფოს ვალდებულებაა, თვალს ადევნებდეს, რამდენად დროულად ხორციელდება მონიტორინგი და ხელს უწყობდეს ადამიანს დროულად ჩარევაში“, – მეუბნება ლელა სულაბერიძე. სწორედ ამ სისტემური ნაკლოვანების ნათელი მაგალითია თამუნას შემთხვევა. 

სანამ ძიძები ალაპარაკდებიან, მე დავასკვნი

სახელმწიფო ბავშვზე ზრუნვის საჭიროებას არ ცნობს, ასე შეგვიძლია დავახასიათოთ სურათი, რომლის მიხედვითაც დეკრეტული შვებულება კერძო სექტორს სულ 1000 ლარი უჯდება (8). საჯარო ბაღების და სკოლების გრაფიკი არ ითვალისწინებს (9) დასაქმებული ოჯახების დღის წესრიგს, არც დამსაქმებლისთვისაა დედობა საკმარისი პირობა, რომ სამუშაო საათები მცირეწლოვანი ბავშვის საჭიროებებზე მოარგოს, „კეთილი ნება“ – ასე არქმევს სახელმწიფო კერძო დამსაქმებლის ზედმეტ დანახარჯს დედაზე.

ამ ქაოსში ძიძის შრომა ხშირად ერთადერთი პირობაა სტაბილურობის შესანარჩუნებლად, პროფესიის გადასარჩენად (10). და მერე რა, რომ ძიძას ჩვენი ხელფასის ნახევარზე მეტს ვუყოფთ? ძიძის ანაზღაურება საათში 5 ლარია და ძიძები ჯერ კიდევ უუფლებოდ მუშაობენ.
***

სტატია მომზადებული და გამოცემულია ინა ჩარკვიანის მიერ, „კონსულტაციისა და ტრენინგის ცენტრის“ მიერ შემუშავებული პროგრამის ‘Community Action Training – CAT’-ის ფარგლებში, რომელიც მხარდაჭერილია Bread for the World-ის და Erasmus+(EACEA)-ის მიერ. დოკუმენტის შინაარსზე სრულად პასუხისმგებელია ავტორი და ტექსტში გადმოცემული მოსაზრებები არ შეიძლება ჩაითვალოს „კონსულტაციისა და ტრენინგის ცენტრის“, Bread for the World-ისა და Erasmus+-ის პოზიციის გამომხატველად

1 –  A Brief History of Nannies – https://www.sittercity.com/parents/a-brief-history-of-nannies\

2 – DaMotta, Alda Britto. “Doing housework for pay: political struggles and the legal rights of domestic workers in Brazil.” Women, development, and labor of reproduction: Struggles and movements – https://bit.ly/2SX7E07

3 – გაეროს ქალთა ორგანიზაცია, ISET (გამოქვეყნების პროცესში), „შრომის საერთაშორისო ორგანიზაციის 189 კონვენციის (ოჯახში დასაქმებულთა შესახებ) რატიფიკაციის რეგულაციური გავლენის ანალიზი“. კვლევის ანგარიში 2020 წლის ბოლომდე გასაჯაროვდება.

4 – გაეროს ქალთა ორგანიზაციის კვლევა, „შრომის საერთაშორისო ორგანიზაციის 189 კონვენციის (ოჯახში დასაქმებულთა შესახებ) რატიფიკაციის რეგულაციური გავლენის ანალიზი“

5 – Arlie Rassell Hochshild, The Managed Heart – https://caringlabor.files.wordpress.com/2012/09/the-managedheart-arlie-russell-hochschild.pdf

6 – Organizing the Unorganizable: Private Paid Household Workers and Approaches to Employee Representation – https://scholarship.law.unc.edu/cgi/viewcontent.cgi?article=3903&context=nclr

7 – Living-Wage Hiring Halls: A Model Solution for Improving Job Quality https://socialinnovationsjournal.org/sectors/92-nonprofit-community/2430-living-wage-hiring-halls-a-modelsolution-for-improving-job-quality

8 – ნინო ხელაია, დეკრეტული შვებულების პოლიტიკა დამოუკიდებელ საქართველოში – https://1tv.ge/analytics/dekretuli-shvebulebis-politika-damoukidebel-saqartveloshi/

9 – გაეროს ქალთა ორგანიზაცია, ქვეყნის გენდერული თანასწორობის პროფილი – https://georgia.unwomen.org/ka/digital-library/publications/2020/05/the-country-gender-equality-profile

10 – გაეროს ქალთა ორგანიზაცია, გენდერული სახელფასო სხვაობა და უთანასწორობა საქართველოს შრომის ბაზარზე – https://georgia.unwomen.org/ka/digital-library/publications/2020/03/analysis-of-thegender-pay-gap-and-gender-inequality-in-the-labor-market-in-georgia

Categories
geo

კამპანია – ეს შენ გეხება

ფონდი ღია საზოგადოება – საქართველო

მიმოხილვა

 კამპანია ეს შე გეხება” 2012 წლის თებერვალში ფონდი “ღია საზოგადოება საქართველოს“ ხელმძღვანელობით არასამთავრობო და მედია ორგანიზაციებმა წამოიწყეს. კამპანიის ეფექტურად განხორციელების მიზნით შეიქმნა გაერთიანება, რომელშიც დასაწყის ეტაპზე  გაწევრიანდნენ: ფონდი „ღია საზოგადოება-საქართველო“, “საქართველოს ახალგაზრდა იურისტთა ასოციაცია”, „საერთაშორისო გამჭვირვალობა – საქართველო“, სამართლიანი არჩევნებისა და დემოკრატიის საერთაშორისო საზოგადოება, საქართველოს რეგიონული მედიის ასოციაცია და კოალიცია „არჩევნი თავისუფლებისთვის“.

კამპანიაში ჩართული ორგანიზაციები და მოქალაქეები არ გამოხატავდნენ არცერთი პოლიტიკური სუბიექტის ინტერესს.

კამპანიის დაწყება  2011 წლის დეკემბრის ბოლო დღეებში მიღებულმა კანონმდებლობამ, კერძოდ, პარლამენტის მიერ „პოლიტიკური გაერთიანებების შესახებ“ კანონში, ასევე საარჩევნო და სისხლის სამართლის კოდექსებში შეტანილმა ცვლილებებმა განაპირობა. აღნიშნული ცვლილებები, არასამთავრობო ორგანიზაციებისა და ექსპერტების აზრით, მნიშვნელოვნად აუარესებდა წინასაარჩევნო გარემოს; კარდინალურად ეწინააღმდეგებოდა საქართველოს ხელისუფლების განცხადებებს საარჩევნო გარემოს და კანონმდებლობის გაუმჯებესების თაობაზე; ხელს უშლიდა თავისუფალი აზრის გამოხატვას და შიშს ნერგავდა მოქალაქეებში, ღიად დაეჭირათ მხარი ამა თუ იმ პარტიისთვის; ზღუდავდა მოქალაქეების საკუთრების უფლებას და უსამართლო და მძიმე პასუხისმგებლობას აკისრებდა მათ, ახშობდა სამოქალაქო აქტივობას.

საკანონმდებლო ცვლილებები იურისტებისთვისაც კი ძალიან ბუნდოვანი იყო, იძლეოდა უსაზღვროდ ფართო ინტერპრეტაციის საშუალებას და არ უზრუნველყობდა თანაბარ პირობებს პოლიტიკური სუბიექტებისათვის. რაც ყველაზე მთავარია, ზედმეტად „გამკაცრებული“ სანქციებით საფრთხე ექმნებოდა რიგით ამომრჩევლებს, მედიას,  სამოქალაქო თუ ბიზნეს სექტორის წარმომადგენლებს. არსებობდა რეალური საშიშროება იმისა, რომ კანონით დადგენილი ახალი წესები და შეზღუდვები ნებისმიერ ამომრჩეველს ან იურიდიულ პირს შეეხებოდა.

აღნიშნულ ცვლიბებებში ერთ-ერთი ყველაზე საგანგაშო პოლიტიკურ პარტიასთან პირდაპირ ან არაპირდაპირ კავშირში მყოფი პირის ცნების შემოღება იყო. მნიშვნელოვანია ის გარემოება, რომ ეს ცნება არ განმარტავდა ვინ შეიძლებოდა ყოფილიყო მიჩნეული პარტიასთან დაკავშირებულ პირად და ფართო ინტერპრეტაციის საშუალებას იძლეოდა, რის შედეგად ასეთ პირად მიჩნეულ ობიექტზე  შეიძლებოდა გავრცელებულიყო მრავალი სახის შეზღუდვა.

მაგალითად, რიგით მოქალაქეს კანონით დაწესებული შეზღუდვები შეიძლებოდა შეხებოდა:

  • თუ იგი გამოთქვამდა მოსაზრებას რომელიმე პოლიტიკურ პარტიასთან დაკავშირებით, გააკეთებდა განცხადებას პოლიტიკური პარტიის სასარგებლოდ ან საწინააღმდეგოდ;
  • თუ რომელიმე პოლიტიკურ პარტიას ან პოლიტიკურად აქტიურ პირს მოსთხოვდა ან მისგან მიიღებდა დახმარებას (მაგალითად, სასწრაფო ოპერაციისთვის ან სხვა გადაუდებელი საქმისთვის). ამ შემთხვევაში მას შესაძლოა, სასჯელის სახით, დაკისრებოდა თავისუფლების აღკვეთა 3 წლით;
  • თუ რომელიმე ორგანიზაციის თანამშრომელი  ხმამაღლა გამოხატავდა საკუთარ პოლიტიკურ შეხედულებას,  ორგანიზაციას შეიძლებოდა შეზღუდვოდა შემოსავლის წყარო;
  • თუ მოქალაქეს პოლიტიკურად აქტიურ ან პოლიტიკურ პარტიასთან დაკავშირებულ პირად მიიჩნევდნენ, მას შესაძლოა ვეღარ მიეღო სესხი ბანკიდან;
  • თუ კონტროლის პალატა მოქალაქეს პოლიტიკურად აქტიურ პირად ჩათვლიდა, მას უფლება ეძლეოდა გადაემოწმებინა პირადად მისი და მისი ახლობლების შემოსავლები და ყადაღა დაედო ქონებისთვის.

კამპანიის „ეს შენ გეხება“ პირველი ფაზა მიზნად ისახავდა, მოქალაქეთა აქტიური მონაწილეობით და ჩართულობით აღნიშნული საკანონმდებლო ცვლილებების შეცვლას და, შესაბამისად, მაქსიმალურად კონკურენტუნარიანი და ამომრჩევლებისათვის მისაღები წინასაარჩევნო გარემოს  ჩამოყალიბების ხელშეწყობას.

პირველი ფაზის დასრულების შემდეგ დაიწყო “კამპანიის  მეორე ფაზა“, რომელიც  თავდაპირველად  პლურალისტური მედიის გავრცელებას და კანონმდებლობაში იმ დებულებების  გათვალისწინებას ისახავდა მიზნად, რომლებიც  ამომრჩევლებს ინფორმირებული არჩევანის გაკეთების საშუალებას მისცემდა. ამასთან, მნიშვნელოვანი იყო საარჩევნო კოდექსში ისეთი ცვლილებების შეტანაც, რომელიც არჩევნების დღეს ხმის მიცემის პროცედურას დახვეწდა და ხელს შეუწყობდა არჩევნების პროცესის მეტ-ნაკლებად ჯანსაღ გარემოში წარმართვას.

აღნიშნული მიზნების მისაღწევად ჩამოყალიბებული იყო შემდეგი ოთხი მოთხოვნა:

  • ყველა ქართული ტელეარხის ჩვენება საკაბელო ოპერატორების საშუალებით;
  • წინასაარჩევნო ტელედებატების ჩატარება;
  • არჩევნები ზეწოლისა და მოსყიდვის გარეშე;
  • ხმების სწორად დათვლა არჩევნების დღეს.

უნდა აღინიშნოს, რომ  ბევრი ორგანიზაციის მონაწილეობით  წარმართული კამპანია,  სადაც ერთმანეთში კოორდინაციის და საბოლოო შეთანხმების  პირობები შეთანხმებული უნდა იყოს,  საკმაოდ რთული სამართავია. ამ ვითარებაში „ფორნდი ღია საზოგადოება – საქართველოს“ პრინციპი ერთადერთი იყო: ბოლომდე გაეთვალისწინებინა კამპანიის მონაწილე ყველა მხარის პოზიცია და ყველა ორგანიზაციის მონაწილეობის შედეგად მიეღწიათ შეთანხმებისთვის კამპანიის ფარგლებში გადადგმული ნაბიჯების, გაკეთებული მოთხოვნების, თუ პეტიციებისა და განცხადებების ტექსტის თაობაზე.

კამპანიის გეგმა

კამპანიას „ეს შენ გეხება“ რამდენიმე სახის წინასწარ განსაზღვრული და კარგად გააზრებული მიზანი ჰქონდა. იმის მიუხედავად, რომ კამპანიის განმავლობაში რამოდენიმე მოთხოვნა იყო დაყენებული:

  • „პოლიტიკურ პარტიასთან პირდაპირ ან არაპირდაპირ კავშირში მყოფი პირის“ ცნების გაუქმება;
  • ჯარიმების შემცირება;
  • ყველა ტელეარხის საკაბელო ქსელში ჩართვა;
  • არჩევნების დღეს ხმის დათვლის პროცედურის დახვეწა;
  • საარჩევნო ადმინისტრაციის საქმიანობის გამჭვირვალობის უზრუნველყოფა;
  • ადმინისტრაციული რესურსების გამოყენების რეგულირება;
  • საარჩევნო პერიოდში პოლიტიკური პარტიებისთვის მედია თანაბრობის უზრუნველყოფა;
  • საარჩევნო სუბიექტებისთვის გარე რეკლამის თანაბარი ხელმისაწვდომობა;
  • ადმინისტრაციული და სახელმწიფო ორგანოების სარეკლამო ხარჯების საჯაროობა და ა.შ.;

კამპანიის ორგანიზატორებს კარგად ესმოდათ, რომ ყველა აღნიშნულ მოთხოვნას ვერ მიაღწევდნენ კამპანიის ფარგლებში განხორციელებული ქმედებებისას. სწორედ აღნიშნულიდან გამომდინარე, კამპანია „ეს შენ გეხება“-ს ძირითადი ძალისხმევა მიმართული იყო რამდენიმე, პრიორიტეტული მიზნების მიღწევისკენ, ესენია: „პოლიტიკურ პარტიასთან პირდაპირ ან არაპირდაპირ კავშირში მყოფი პირის“ ცნების გაუქმება, ჯარიმების 10-მაგიდან 5-მაგამდე  დაყვანა, ყველა ტელეარხის საკაბელო ქსელში ჩართვა და დებატების ჩატარება.

ამ მოთხოვნების მიღწევა საკმაოდ რთული იქნებოდა საზოგადოების, სამოქალაქო სექტორის, მედიისა და საერთაშორისო საზოგადოების აქტიური ჩართულობის გარეშე.

აქედან გამომდინარე, კამპანია „ეს შენ გეხება“-ს ორგანიზატორებმა თავიანთი ძალისხმევა შემდეგ მიზნობრივ ჯგუფებზე მიმართეს:

  • საქართველოს მოქალაქეები
    რათა ყველა მოქალაქეს გაეგო, თუ როგორ შეეხებოდა მას ახალი საკანონმდებლო ცვლილებები და გაერთიანებულიყო თავისი ფუნდამენტური უფლებების დასაცავად
  • ექსპერტები და აზრთა ლიდერები
    რათა თავიანთი აზრი გამოეხატათ საჯაროდ და თანადგომა გაეწიათ ორგანიზატორებისთვის კამპანიის განხორციელების პროცესში
  • მედის წარმომადგენლები
    რათა ბოლომდე გარკვეულიყვნენ პრობლემის არსში, აქტიურად ჩართულიყვნენ კამპანიაში და მიეტანათ კამპანიის ძირითადი მესიჯები ყოველი მოქალაქის ყურამდე
  • არასამთავრობო სექტორი
    რათა აქტიური მონაწილეობა მიეღოთ კამპანიის განხორციელების პროცესში
  • საქართველოში მოქმედი საერთაშორისო ორგანიზაციები და დიპლომატიური კორპუსი
    კამპანიის ორგანიზატორებს კარგად ესმოდათ ინიცირებული სკანონმდებლო ცვლილებების მნიშვნელობა და მათ შეცვლასთან დაკავშირებული რისკები. აქედან გამომდინარე დასაწყისშივე განისაზღვრა საერთაშორისო ორგანიზაციებისა და საელჩოების აქტიური მხარდაჭერის აუცილებლობა
  • საქართველის საკანონდებლო და აღმასრულებელი ხელისუფლება
    რათა შეესმინათ საზოგადოების მოთხოვნები და შეეცვალათ საკანონმდებლო ცვლილებები და საარჩევნო გარემო.

ადვოკატირების თემის სირთულის გამო საკმაოდ დიდი ძალისხმევა იყო მიმართული კამპანიის მესიჯების შემუშავებაზე, რომლებიც განსხვავებული სახით და სირთულით მუშავდებოდა ყოველი მიზნობრივი ჯგუფისთვის. კამპანიის ორგანიზატორებს კარგად ესმოდათ, რომ ფართომასშტაბიანი კამპანიის დაწყებამდე აქტიური სამუშაოები უნდა ჩატარებულიყო მედიასთან მათი მხრიდან მხარდაჭერისა და თემის გაშლის უზრუნველსაყოფად.

კამპანიის სტრატეგია ითვალისწინებდა მოსახლეობის, აზრთა ლიდერების, საერთაშორისო საზოგადოებისა და მედიის აქტიურ ჩართვას პროცესებში.

განხორციელებული აქტივობები

როგორც უკვე ავღნიშნეთ, კამპანიის დასაწყისშივე ფონდი „ღია საზოგადოება -საქართველოს“ წარმომადგენლებმა მიიღეს გადაწყვეტილება შეექმნათ კოალიცია არჩევნებისა და მედიის განვითარების სექტორში მომუშავე თავისუფალ არასამთავრობო ორგანიზაციებთან.

შემუშავდა კამპანიის სლოგანი – ეს შენ გეხება. სლოგანის შემუშავების დროს დაშვებული იყო კამპანიის კიდევ უფრო გააქტიურების ალბათობა, რაც შემდგომში გამოიხატებოდა სიტყვაში   შენ ბგერა -ს ამოვარდნით. ასეთ შემთხვევაში სლოგანი შემდეგნაირ სახეს მიიღებდა: ეს შეგეხება.

ადვოკატირების კამპანია დაიწყო პეტიციის  საჯარო დეკლარირებით და მოწოდებით შეერთებოდნენ მოძრაობას ის მოქალაქეები თუ ორგანიზაციული ერთეულები, რომლებისთვისაც მნიშვნელოვანი იყო დემოკრატიულ საზოგადოებაში ცხოვრება და საკუთარი უფლებების დაცვა.

კამპანიის ოფიციალურად დაწყების შემდეგ ამოქმედდა კომუნიკაციის თითქმის ყველა საშუალება:

  • სემინარები და სამუშაო შეხვედრები მედიასთან, რომლის დროს მედიის წარმომადგენლებს პოპულარულ ენაზე უხსნიდნენ, თუ რა შესაძლო საშიშროებას ატარებდა საკანონმდებლო ცვლილებები და რაში მდგომარეობდა მათი არსი
  • უწყვეტი შეხვედრები მოსახლეობასთან და სტუდენტებთან, როგორც რეგიონებში ისე დედაქალაქში, სადაც მოსახლეობას უხსნიდნენ თუ როგორ ემუქრებოდა ყოველ მოქალაქეს საკანონდმებლო ცვლილებები და რატომ უნდა შეერთებოდნენ მოძრაობას
  • სამუშაო შეხვედრები საერთაშორისო ორგანიზაციებთან და დიპლომატიურ კორპუსთან, რადგან დეტალურად აეხნათ საკანონმდებლო ცვლილებების არსი და გაეცნოთ კამპანიის განვითარების გეგმა მათგან შემდგომი მხარდაჭერის მიღებისა და მათი მხრიდან მოძრაობის მხარდამჭერი განცხადებების გაკეთების მიზნით.
  • აქტიური მუშაობა ექპერტებთან და აზრთა ლიდერებთან, რათა ისინი აქტიურად ჩართულიყვნენ პროცესში და თავისი მხრიდან წამოეწიათ ეს თემა როგორც მედია, ისე საჯარო გამოსვლების დროს
  • საკანონმდებლო მუხლების პროექტების შემუშავება
  • სხვადასხვა აქციების და პრესკონფერენციების ორგანიზება, განცხადებების გაკეთება, რაც უზრუნველყოფდა გაშუქებადი საინფორმაციო საბაბების შექმნას და ადვოკატირების პროცესის გააქტიურებას
  • მაქსიმალურად იყო ამოქმედებული ყველა სახის მედია საშუალბა
  • საინფორმაციო ლიფლეტების, პოსტერების, მაიკებისა და ბანერების დაბეჭდვა და გავრცელება. სარეკლამო მასალა ძირითადად მოსახლეობასთან შეხვედრების დროს ვრცელდებოდა და საკმაოდ იოლად გასაგები და აგრესიული მესიჯებით გამოირჩეოდა. ტექსტის შემუშავება თავის თავზე პოეტმა კოტე ყუბანეიშვილმა აიღო და, შესაბამისად, ტექსტი იოლად გასაგები და ადვილად დასამახსოვრებელი იყო. მაგ: “შეუძლია ახალ კანონს ყველა ჩიხში შეგვიყვანოს“; „ეჭვით შევცქერი ახალ კანონებს, რაც საარჩევნო ოინს მაგონებს“ და სხვა.
  • სარეკლამო რგოლების შემუშავება და გაშვება ტელევიზიისა და რადიოს საშუალებით. კამპანიის ფარგლებში შემუშავებულ სარეკლამო რგოლებში, ისევე როგორ ბეჭდურ სარეკლამო მასალაში საკმაოდ გასაგებად და სტრუქტურირებულად იყო ჩამოყალიბებული საკანონმდებლო ცვლილებების მოსალოდნელი შედეგები. უნდა აღინიშნოს, რომ სარეკლამო რგოლები გადიოდა მხოლოდ მაესტროსა და მეცხრე არხის ეთერში და რადიოთი, რაც გარკვეულწილად ზღუდავდა მათი ზემოქმედების ხარისხს.
  • კამპანიის ვებ გვერდის შემუშავება და პოპულარიზაცია. ვებ გვერდი მოიცავს კამპანიასთან დაკავშირებულ ამომწურავ ინფორმაციას და განკუთვნილია ყველა მიზნობრივი ჯგუფისათვის. ყოველი ახალი განცხადება დაუყოვნებლივ ქვეყნდება ვებ გვერდზე და ქმნის საელჩოებისა და აზრთა ლიდერების მხრიდან გარკვეული რეაგირების გაკეთების საშუალებას და თავისთავად, სპეციალური პრესკონფერენციის ორგანიზების გარეშეც,  ხვდება საინფორმაციო სივრცეში. ვებ გვერდზე არის სპეციალური კითხვა-პასუხის ბლოგი, სადაც დაწვრილებით განიხილება თუ როგორ შეიძლებოდა ასახულიყო საკანონმდებლო ცვლილებები რეალურ ცხოვრებაში.
  • კამპანიის „ეს შენ გეხება“ Facebook-ის გვერდი, რომელსაც 12000-ზე მეტი მოწონება აქვს.    ისევე, როგორც კამპანიის ვებ გვერდზე მუდმივად იტვირთება ახალი ინფორმაცია.
  • კამპანიის ფარგლებში, ზაზა ხუციშვილის მიერ შეიქმნა სიმღერა
  • გადაიღეს დოკუმენტური ფილმი, რომელიც აღწერს კამპანიის მიმდინარეობას.
  • და რაც მთავარია, სათანადო საინფორმაციო საფუძვლის შექმნისა და მხარდაჭერის მიღების შედეგად განუწყვეტლივ მიმდინარეობდა შეხვედრები და მოლპარაკებები საკანონმდებლო ორგანოსა და პოლიტიკური პარტიების წარმომადგენლებთან, რათა გაზიარებული  და, შეძლებისდაგვარად, მიღწეული ყოფილიყო ზემოთ ჩამოთვლილი მოთხოვნები.

მიღწეული შედეგები

საზოგადოების კონსოლიდაცია კამპანიის ირგვლივ პეტიციის დეკლარიებისთანავე დაიწყო. პეტიციას ხელი 170 მედია და არასამთავრობო ორგანიზაციამ მოაწერა – ყველა მედია საშუალებამ გარდა რუსთავის და იმედისა. ორ-სამ დღეში აღნიშნულ ხელმოწერებს 1600 მოქალაქის ხელმოწერაც დაემატა. ხშირი სამუშაო შეხვედრების შედეგად მედიაც აქტიურად ჩაერთო კამპანიის გაშუქების პროცესში. დაიწყო ადვოკატირების კამპანიის აქტიური ფაზა.

ძალიან მალე კამპანიამ საერთაშორისო ორგანიზაციებისა და საელჩოების თანადგომა და ნდობა მოიპოვა. ამ ფაქტორს, და კერძოდ  დასავლეთი ქვეყნების ელჩების აქტიურ ჩართულობას პროცესში გადამწყვეტი მნიშვნელობა ჰქონდა კამპანიის წარმატებისათვის.

ადვოკატირების ორფაზიანმა კამპანიამ აიძულა ხელისუფლება დათმობებზე წასულიყო:

  • გაუქმდა „პოლიტიკურ პარტიასთან პირდაპირ ან არაპირდაპირ კავშირში მყოფი პირის“ ცნება
  • 10-დან 5-მაგ საჯარიმო სანქციამდე შემცირდა ჯარიმების ოდენობა
  • დაიწყო ტელედებატები
  • სერიოზული წინააღმდეგობის მიუხედავად ტელეკომპანიები მაესტრო და მეცხრე არხი ჩაერთო საკაბელო ტელევიზიების ქსელში.
  • მიღებული იყო გადაწყვეტილება საერთაშორისო დამკვირვებლების მხრიდან წინასაარჩევნო პროცესის გაკონტროლებაზე

კამპანიის ორგანიზატორებს დასაწყისშივე ძალიან კარგად ესმოდათ, რომ კამპანიას 100 პროცენტიანი შედეგი არ ექნებოდა და ყველა მოთხოვნა არ დაკმაყოფილდებოდა. თუმცა კონსოლიდირებულმა მოძრაობამ აიძულა ხელისუფლება წასულიყო მოლაპარაკებაზე და დაეთმო რიგი პოზიციები. იმ ფონზე, რომ კამპანია ეხება საარჩევნო პროცესს და ხელისუფლების გადანაწილებას, მიღწეული შედეგი შეიძლება საკმაოდ დიდ წარმატებად ჩაითვალოს.

Categories
geo

კამპანია გუდიაშვილის მოედნის გადასარჩენად

წარდგენა

აღნიშნული მასალა წარმოგიდგენთ 2009-2015 წლებში ორგანიზაცია “ტფილისის ჰამქრის” მიერ წარმოებულ კამპანიას ”დაიცავი გუდიაშვილის მოედანი”. არასამთავრობო ორგანიზაცია “ტფილისის ჰამქარი” 2005 წელს დაარსდა და მის ერთ-ერთ მიზანს თბილისის  კულტურული მემკვიდრეობის შენარჩუნება წარმოადგენდა. მას შემდეგ რაც გამოვლინდა ქალაქის მნიშვნელოვანი ურბანული არეალის, გუდიაშვილის მოედნის გარშემო არსებული კულტურული მემკვიდრეობის ძეგლებზე არასათანადო ქმედებების ფაქტები, ორგანიზაცია ჩაერთო პროცესში. პირველ ეტაპზე ერთმანეთის პირისპირ აღმოჩნდა თბილისის მერია, “თბილისის განვითარების ფონდი” და “ტფილისის  ჰამქარი”. დავის საგანი გუდიაშვილის მოედნის სამომავლო გეგმები იყო. “თბილისის განვითარების ფონდს” სურდა  მის ხელთ არსებული ქონების მომგებიანად გაყიდვა და კულტურული მემკვიდრეობის დაცვის თვალსაზრისით  საკმაოდ რადიკალურ დათმობებზე მიდიოდა, რაც სრულიად მიუღებელი იყო კულტურული მემკვიდრეობის დამცველთათვის.

კამპანია “დაიცავი გუდიაშვილის მოედანი”, რომელიც  9-10 წლის განმავლობაში გრძელდებოდა, სამ ეტაპად შეგვიძლია დავყოთ. სამივე ეტაპი სხვადასხვა გამოწვევის წინაშე იდგა. რიგ შემთხვევებში შექმნილი გამოუვალი მდგომარეობის მიუხედავად ორგანიზაციამ არ დაყარა ფარ-ხმალი. თანმიმდევრულმა პროცესმა საბოლოოდ დადებითი შედეგი მოიტანა.  შეიძლება ითქვას, “ტფილისის ჰამქრის” მიერ  წარმოებული კამპანია “გაამაგრე გუდიაშვილი” ერთ-ერთი ყველაზე ხანგრძლივი და თანმიმდევრული კამპანიაა განხორციელებული ურბანული აქტივიზმის კუთხით.

აღნიშნული სასწავლო მასალის მიზანი, კამპანიის სტრატეგიის შემუშავებისას ყურადღების გამახვილებაა ისეთ მნიშვნელოვან საკითხებზე როგორიც არის:

  • კამპანიის განხორციელებისას  კონტექსტის ცვლილებაზე სწრაფი რეაგირება,  ახალი გამოწვევების იდენტიფიცირება და უკვე დაგეგმილი კამპანიის სტრატეგიაში ცვლილებები;
  • კამპანიის წარმატებისთვის აუცილებელ ე.წ კრიტიკული მასის მობილიზაციისთვის კამპანიის გამრავალფეროვნებისას (როგორც ფორმის ასევე  სხვადასხვა აქტორების შემოყვანით) ინტერესთა ბალანსი და მთავარი ხაზის შენარჩუნება;
  • სამოქალაქო მოძრაობაში პოლიტიკოსთა მონაწილეობა და  პოლიტიკური კონტექსტის ბალანსი.

შესავალი

წლების განმავლობაში  საქართველოს ურბანული მემკვიდრეობის მოვლა-პატრონობა და მისი როლი ქალაქის, მათ შორის ეკონომიკური განვითარების კონტექსტში სათანადოდ არ განიხილებოდა.  ამან, ერთი მხრივ, გამოიწვია საქართველოს ისტორიული  ქალაქების, ისტორიულ-კულტურული თვალსაზრისით ღირშესანიშნავი ურბანული ქსოვილის პრაქტიკულად სრული ამორტიზაცია და მეორე მხრივ,  სახელმწიფოს მხრიდან  თანხების დაზოგვისა თუ ქალაქის ბიუჯეტში თანხების მოზიდვის მიზნით კულტურული მემკვიდრეობის ძეგლების მიმართ არაადეკვატური მიდგომები, მაგალითად ისტორიულ ქალაქებში საინვესტიციო და დეველოპერული პროექტების განხორციელებისას  კულტურული მემკვიდრეობის ობიექტის ინტერესის სრული იგნორირება, რასაც როგორც კონკრეტული ობიექტების, ასევე მთელი გარემოს განადგურებამდე მივყავართ.

აღსანიშნავია ის ფაქტიც რომ, კულტურული მემკვიდრეობის პოპულარიზაციასა და დაცვაზე ორიენტირებული სამოქალაქო ინიციატივები თუ არასამთავრობო ორგანიზაციები არც სიუხვით და არც სიძლიერით არ გამოირჩეოდნენ.  ერთ-ერთ ყველაზე წარმატებულ და ცნობად კამპანიად, რომელიც ქალაქის ურბანული მემკვიდრეობის გადარჩენას ემსახურებოდა   შეიძლება ჩაითვალოს თბილისის მზრუნველთა გაერთიანება “ტფილისის ჰამქარი”-ს მიერ  გუდიაშვილის მოედნის გადასარჩენად წარმოებული კამპანია.

ორგანიზაცია “ტფილისის ჰამქრი

არასამეწარმეო იურიდიული პირი “ტფილისის ჰამქარი” რეგისტრირებულია 2005 წლის 31 მარტს, მის მიზანს წარმოადგენს ქალაქზე ზრუნვა, კერძოდ კი: მისი კულტურული მემკვიდრეობის შენარჩუნება; მივიწყებული ქალაქური ტრადიციების აღდგენა-პოპულარიზაცია;  მუნიციპალურ დონეზე გადაწყვეტილებების მიღების პროცესში აქტიური ჩართვა; მოსახლეობაში საქალაქო კულტურისა და სამოქალაქო ცნობიერების ამაღლება; სოციალურ-კულტურული პროგრამების განხორციელება; კულტურული მემკვიდრეობის დაცვა და მის აღდგენაზე ზრუნვა; საქართველოში არსებული კულტურულ-ისტორიული ტრადიციების პოპულარიზაცია; საგანმანათლებლო-შემეცნებითი პროგრამების შემუშავება და განხორციელება; საგამომცემლო და ბეჭდვითი საქმიანობა; თვითმმართველობის ორგანოთა საქმიანობის მონიტორინგი.

2005 წლიდან ორგანიზაციას არა ერთი კამპანია აქვს ჩატარებული, რომელთა შორის  არის როგორც საგანმანათლებლო ხასიათის აქტივობები: საჯარო ლექციები, შემეცნებითი ტურები, სატელევიზიო ბლოგები, გამოფენები, კონკურსები, ასევე კვლევითი პროექტები: ქალაქში განხორციელებული და დაგეგმილი სარეაბილიტაციო პროექტების რევიზია, კანონში კულტურული მემკვიდრეობის შესახებ  ცვლილებების ანალიზი, რეკომენდაციები  კულტურული მემკვიდრეობის დაფინანსების შესახებ, წლების განმავლობაში ორგანიზაცია ცდილობდა ჩართული ყოფილიყო კულტურული მემკვიდრეობის საკითხთან დაკავშირებულ ყველა არსებულ პროცესში, როგორც ადგილობრივ, ასევე ცენტრალურ დონეზე.

ორგანიზაციის ერთ-ერთი ყველაზე  მნიშვნელოვანი მიმართულება კულტურული მემკვიდრეობის თვალსაზრისით პრობლემური ობიექტების შესახებ საინფორმაციო და საპროტესტო კამპანიების დაგეგმვა და განხორციელება არის.

გუდიაშვილის მოედანი

მოედანი, ერთ-ერთი უმნიშვნელოვანესი ცენტრია ძველი ქალაქისათვის და თბილისის  მოქალაქეების  თავშეყრის  საყვარელ  ადგილს  წარმოადგენს, XIX საუკუნის   მეორე ნახევრის და XX საუკუნის შენობათა ანსამბლია, ის დღესაც ინარჩუნებს ავთენტურობის მაღალ ხარისხს, როგორც  არქიტექტურული, ასევე გეგმარებითი თვალსაზრისით. მოედნის გარშემო ძირითადად ერთი სიმაღლის 11  შენობა დგას.  მათგან მხოლოდ ორია ახალი, დანარჩენები კი – ძველი, ისტორიულად ღირებული და კულტურული მემკვიდრეობის ძეგლის სტატუსის მქონეა.

კამპანიაგაამაგრე  გუდიაშვილი

ორგანიზაცია “ტფილისის ჰამქრის” მიერ 2010-2018 წლებში წარმოებული კამპანია სამ ეტაპად შეგვიძლია დავყოთ. მთავარი მიზანი, რომელიც სამივე ეტაპს აერთიანებდა იყო:

გუდიაშვილის მოედნის და მის გარშემო არსებული კულტურული მემკვიდრეობის ობიექტების ადეკვატური,  მათ დაცვაშენარჩუნებაზე ორიენტირებული  განვითარება.

კამპანიის სამივე ეტაპს განსხვავებული ამოცანები ჰქონდა, რომელიც მთავარი მიზნის მისაღწევად იყო აუცილებელი.

I ეტაპი “დაიცავი გუდიაშვილის მოედანი” 2009-2011 წელი – ამოცანა ინფორმაციის შეგროვება, გავრცელება და მოედნის გადარჩენით დაინტერესებულ ადამიანთა წრის გაზრდა;

II ეტაპი “გაამაგრე გუდიაშვილი”  2011-2012 წელი  – არქიტექტურული ობიექტების ფიზიკური გადარჩენა;

III ეტაპი “გუდიაშვილის ბაღში დაგელოდები ” 2013-2018 წელი  – რესტავრაციის დაწყება. 

კამპანიის  დაწყების  მიზეზი

რეაბილიტაცია-რეკონსტრუქციის მიზნით (ააიპ) „ძველი თბილისის რეაბილიტაციისა და განვითარების ფონდს“ (ამჟამად „თბილისის განვითარების ფონდს“) 2007-2008  წლებში   სახელმწიფოსგან  გადაეცა გუდიაშვილის მოედნის რამოდენიმე შენობა, რამოდენიმე მათგანის გამოსყიდვა კი  ფონდმა  თავად მოახდინა. თავდაპირველად იგეგმებოდა შენობების რეაბილიტაციის პროექტების მომზადება, რესტავრაციის განხორციელება და აღდგენილი ობიექტების  გაყიდვა. მოგვიანებით ფონდმა ახალი ინიციატივა გააჟღერა, რომლის მიხედვითაც ობიექტების შეძენით დაინტერესებული პირი იღებდა შენობის გამაგრება-რესტავრაციის საპროექტო დოკუმენტაციას და ვალდებული იყო პროექტით განსაზღვრული სამუშაოები განეხორციელებინა.

მიუხედავად ვალდებულებისა, ფონდს 2007-2011 წლების განმავლობაში არ განუხორციელებია კონკრეტული სარესტავრაციო ან  გამაგრებითი  სამუშაოები, რამაც გუდიაშვილის მოედნის სახლების  მდგომარეობა საგრძნობლად გააუარესა. არსებული ვითარება განადგურების საფრთხის ქვეშ აყენებდა  კულტურული მემკვიდრეობის ძეგლებს. შესაბამისად, პროცესში ჩაერთო თბილისზე მზრუნველთა გაერთიანება “ტფილისის ჰამქარი”.

სიტუაციური ანალიზი, ადვოკატირების კამპანიის დაგეგმვა და განხორციელებაპირველი ეტაპი დაიცავი გუდიაშვილის მოედანი

ამოცანა: ინფორმაციის შეგროვება, გავრცელება და მოედნის გადარჩენით დაინტერესებულ ადამიანთა წრის გაზრდა.

განმხორციელებელი: – ორგანიზაცია “ტფილისის ჰამქარი”- კამპანიის ამ ეტაპზე სტრატეგიის შემუშავება, დაგეგმვა და განხორციელება ხდებოდა ორგანიზაცია “ტფილისის ჰამქრის” მიერ.  აღსანიშნავია, რომ ორგანიზაცია “თბილისის ჰამქარი”-ს წევრების 95 % მოხალისეობის საფუძველზე იყო ჩართული ორგანიზაციის აქტივობებში; პროექტის ანაზღაურებადი გუნდი განაპირობებდა დაგეგმილი ღონისძიებების სტრუქტურულ და თანმიმდევრულ განხორციელებას;

სტრატეგია: საგანმანათლებლო აქტივობები, უშუალოდ მოედანზე განხორციელებული კულტურული ღონისძიებები, შეხვედრები დაინტერესებულ პირებთან.

პირველ ეტაპზე ორგანიზაციამ  მათ მიერ მოძიებული ინფორმაციის, სხვადასხვა მიმართულებით ჩატარებული კვლევების, კულტურული მემკვიდრეობის ექსპერტებთან,  ურბანისტებთან კონსულტაციების და ადგილობრივ მოსახლეობასთან, გადაწყვეტილების მიმღებ პირებთან შეხვედრების გზით გამოავლინა პრობლემები:

  1. მოედნის და მის გარშემო არსებული შენობების ღირებულების შესახებ ინფორმაციის  სიმწირე;
  2. მოედნის გადარჩენით დაინტერესებული მოქალაქეების საკმაოდ მცირე წრე;
  3. გადაწყვეტილების მიმღებ პირთა, მათ შორის  შენობების მესაკუთრე ფონდის დახურული სისტემა და თანამშრომლობის სურვილის არ არსებობა;

მიუხედავად ააიპ „თბილისის განვითარების ფონდის“  წესდებაში არსებული ჩანაწერისა, რომლის მიხედვით  ფონდს უნდა უზრუნველყო   „ქალაქის განვითარების სტრატეგიაზე მუშაობის პროცესში არასამთავრობო სექტორთან, კერძო სააგენტოებთან, საზოგადოებრივ ორგანიზაციებთან და მასმედიასთან მჭიდრო თანამშრომლობის ორგანიზება, რეაბილიტაციისა და განვითარების პროცესებში აქტიური ჩართვის მიზნით“, ადვოკატირების კამპანიის პირველივე  ეტაპმა სრულიად სხვა ვითარება  გამოავლინა.  2011 წლის 15 აპრილს შედგა  შეხვედრა თბილისის განვითარების ფონდსა და „ტფილისის ჰამქრის“ წევრებს და ექსპერტებს  შორის გუდიაშვილის მოედნის შესახებ სასაუბროდ, რასაც ერთჯერადი ხასიათი ჰქონდა და აღარ გაგრძელებულა.

არსებული ვითარება ნათელს ხდიდა, რომ ერთადერთი ბერკეტი, რომელიც ორგანიზაციას შეიძლება გამოეყენებინა, მოედნის არაადეკვატური, კულტურული მემკვიდრეობის დაცვის ძირითადი პრინციპების საწინააღმდეგო განვითარების თავიდან ასარიდებლად ეს საზოგადოებრივი პროტესტი იყო.  შესაბამისად აუცილებელი იყო საინფორმაციო კამპანიის დაგეგმვა, რომელიც უზრუნველყოფდა რაც შეიძლება მეტი ადამიანის ჩართვას აღნიშნულ პროცესში.

ორგანიზაცია 2009-2011 წლებში მართავდა სხვადასხვა ტიპის აქციებს გუდიაშვილის მოედნის კულტურული, ისტორიული, არქიტექტურული  და ურბანული ღირებულების შესახებ ინფორმაციის გავრცელების მიზნით. განსაკუთრებით ყურადღება მახვილდებოდა მოედანზე, როგორც  მნიშვნელოვან საზოგადოებრივ სივრცეზე,  ყველასთვის ხელმისაწვდომ რეკრეაციულ  ურბანულ არეალზე, სადაც შესაძლებელი იყო სხვადასხვა ტიპის აქციების: გამოფენის, ფესტივალის, კონცერტის მოწყობა. აღსანიშნავია რომ, კამპანიის პირველ ეტაპზე აქციებს უფრო საგანმანათლებლო ხასიათი ჰქონდათ, ვიდრე საპროტესტო.

ამ ეტაპზე ძირითადი აქცენტი  მოედნის და მთლიანად თბილისი კულტურული მემკვიდრეობის მნიშვნელობაზე, მის ღირებულებაზე კეთდებოდა. ორი წლის განმავლობაში მოედანზე გაიმართა სხვადასხვა ტიპის გამოფენა: “თბილისური კიბეები”, “გუდიაშვილის მოედნის ისტორია”, “ჭედური ყვავილები”, ფოტოკონკურსი ”გუდიაშვილის მოედანი”.  ადვოკატირებას თან სდევდა ფართო საინფორმაციო კამპანია, (Facebook, YouTube, TV, პრესა).

მოედანზე განხორციელებული შემეცნებით-საგანმანათლებლო ღონისძიებების თემატიკის შერჩევა ხდებოდა უშუალოდ ორგანიზაციის წევრების მიერ. გამოფენების დაფინანსება ხდებოდა როგორც მიმდინარე პროექტის ბიუჯეტიდან, ასევე თავად ორგანიზაციის წევრების შემოწირულობებიდან.

პრობლემა: ამ ეტაპზე მიუხედავად კამპანიის საინტერესო ფორმისა და დაინტერესებულ ადამიანთა წრის ზრდისა, ის მაინც გარკვეულ სეგმენტს ფარავდა და ვერ ახერხებდა დაინტერესებულ ადამიანთა წრის მნიშვნელოვან ზრდას.

განხორციელებული აქტივობები:

  • გამოიცა საინფორმაციო ბუკლეტი გუდიაშვილის მოედნის და მის გარშემო არსებული შენობა-ნაგებობების  ღირებულების და ისტორიის შესახებ
  • შერჩევით იქნა შესწავლილი ქ. თბილისში, გუდიაშვილის მოედანზე მდებარე რამდენიმე ფართის ქალაქ თბილისის მთავრობის მიერ ა(ა)იპ თბილისის განვითარების ფონდს საკუთრებაში გადაცემის კანონიერების საკითხი
  • თბილისის განვითარების ფონდის“ მიერ 2007-2008 წლებში გუდიაშვილის მოედნის შენობების სარეაბილიტაციო პროექტების შესწავლა და შეფასება
  • გუდიაშვილის მოედნის #2 და ლერმონტოვის  #2 სახლების რესტავრაციის პროექტების შესწავლის და საექსპერტო დასკვნის მიღების შემდეგ,  პროექტის ფარგლებში ჩატარდა   დამატებითი კვლევა – ლერმონტოვის #2 საცხოვრებელი სახლის მზიდი კონსტრუქციების ტექნიკური მდგომარეობის შესახებ
  • გამოფენები
  • შეხვედრები დაინტერესებულ პირებთან (მოსახლეობა, ექსპერტები…)
  • შეხვედრა თბილისის განვითარების ფონდთან

შედეგი

კარგად შერჩეულმა კულტურულ-საგანმანათლებლო ღონისძიებებმა საშუალება მისცა ორგანიზაციას მეტი ადამიანისთვის გაეზიარებინა ინფორმაცია მოედნის და ზოგადად თბილისის კულტურული მემკვიდრეობის რაობის და ღირებულების შესახებ. საგამოფენო სივრცედ მოედნის გამოყენებამ კი კარგად წარმოაჩინა  მოედნის, როგორც მნიშვნელოვანი საჯარო სივრცის როლი.

მიუხედავად  მცდელობისა, თანამშრომლობა როგორც გადაწყვეტილების მიმღებ პირებთან (კულტურისა და ძეგლთა დაცვის სამინისტრო, ძეგლთა დაცვის  ეროვნული სააგენტო) ასევე უშუალოდ ქონების მფლობელ “თბილისის განვითარების ფონდთან”  პრობლემად დარჩა და უარყოფით, ნეგატიურ ჭრილში გადავიდა, რაც განსაკუთრებით კამპანიის მეორე ეტაპზე გამოვლინდა.

ეტაპი მეორე სამოქალაქო მოძრაობამდე  “გაამაგრე გუდიაშვილი”   სიტუაციის ანალიზი, ადვოკატირების კამპანიის დაგეგმვა და განხორციელება 2011-2012

მოედნის გარშემო ვითარების გამწვავების  გამო ძირითადი მიზნის მისაღწევად ამოცანა შეიცვალა და   კამპანია ახალ საფეხურზე  გადავიდა.  აქციებმა პერმანენტული ხასიათი მიიღო  (ყოველ 2 კვირაში ერთხელ). აქციებმა მეტად საპროტესტო ხასიათი შეიძინეს.

გამწვავების მიზეზი  

2011 წლის 19 დეკემბერს ინტერნეტ სივრცეში გამოჩნდა ავსტრიული კომპანია Zechner & Zechner-ის მიერ მომზადებული გუდიაშვილის მოედნის განვითარების პროექტი[1]. პროექტის კულტურული მემკვიდრეობის ძეგლების ახალი შენობებით ჩანაცვლებას და მოედნის სავაჭრო ცენტრად გადაქცევას გულისხმობდა.

2011 წლის 31 მაისს  თბილისის განვითარების ფონდსა და ინვესტორს „ირაო მაგნატ გუდიაშვილს“, რომელიც 2011 წლიდან იყო გუდიაშვლის მოედნის გარშემო არსებული შენობების მფლობელი, შორის გაფორმდა ხელშეკრულება. დადებული ხელშეკრულების შინაარსი  ნათელს ხდიდა, რომ ინვესტორისთვის მინიჭებული უფლებებით გუდიაშვილის მოედანზე  მდებარე შენობების  მნიშვნელოვანი გადაკეთება ან დანგრევა იყო შესაძლებელი.  ნადგურდებოდა როგორც კულტურული მემკვიდრეობის ობიექტები, ასევე მნიშვნელოვანი საჯარო სივრცე.

წინა წლებში ჩატარებულმა საინფორმაციო კამპანიამ საშუალება მისცა ორგანიზაცია “ტფილისის ჰამქარს” სწრაფად და ეფექტიანად შეეკრიბა დაინტერესებულ ადამიანთა საკმაოდ ფართო წრე, დაეგეგმა აქციები, რომლის ამოცანა მოედნის ფიზიკური გადარჩენა იყო.

ამოცანა: პერმანენტული აქციების მეშვეობით  მოედნის ფიზიკური გადარჩენა.

პირველი აქცია 2011 წლის 23 დეკემბერს ჩატარდა, ამ დღიდან “ტფილისის ჰამქრის” კამპანიამ სამოქალაქო მოძრაობის ხასიათი მიიღო.

განმხორციელებელი: ორგანიზაცია “ტფილისის ჰამქარი” და დაინტერესებული მოქალაქეები.

ამ ეტაპიდან კამპანიის სტრატეგიის განსაზღვრაში, აქციის დაგეგმვაში, დაფინანსების მოძიებაში, განხორციელებასა და პოპულარიზაციაში “ტფილისის ჰამქართან” ერთად  ჩაერთნენ მოქალაქეები. ორგანიზაცია “ტფილისის ჰამქრის” მიერ  წინა წლებში ჩატარებული კამპანიების საშუალებით ორგანიზაციამ მოახერხა,  როგორც კულტურული მემკვიდრეობის  დაცვით  დაინტერესებული ადამიანთა წრის გაზრდა, ასევე მათი ორგანიზაციის გარშემო მობილიზება.   საერთო მიზნის მისაღწევად ორგანიზაციამ შემოიკრიბა მოხალისეები, როგორც პროფესიონალები, ასევე უბრალოდ ქალაქის გულშემატკივრები. კამპანიის წარმოებაში ჩართული ადამიანები განსხვავდებოდნენ როგორც ასაკით, ასევე  პროფესიებით.  მაგალითად აქციებისთვის სახლში გამომცხვარი საკონდიტრო ნაწარმი მოჰქონდათ ასაკოვან ქალბატონებს, რომლებიც საკუთარი პროდუქტის გაყიდვიდან აღებულ თანხას სრულად წირავდნენ ორგანზატორებს, ბავშვებს კი  საკუთარი სურვილით მოჰქონდათ სათამაშოები, ნახატები, ისინიც გაყიდვიდან მიღებულ თანხას  სწირავდნენ ორგანიზაციას.

შეიქმნა საორგანიზაციო კომიტეტი, რომელშიც ორგანიზაცია “ტფილისის ჰამქრის“  წევრების გარდა გაერთიანებული იყვნენ დაინტერესებული მოქალაქეები. საორგანიზაციო კომიტეტი საზოგადოებრივ  საწყისზე მომუშავე სხვადსახვა ასაკისა და პროფესიის 6-7 ადამიანისგან შედგებოდა,  თუმცა კონკრეტული აქციის სპეციფიკიდან და თემიდან გამომდინარე ძირითად გუნდს ემატებოდა კონკრეტული ადამიანები.

სტრატეგია: კამპანიამ შეინარჩუნა ორგანიზაციის მიერ წინა წლებში წარმოებული ადვოკატირების კამპანიის ძირითადი მიმართულება – პოზიტიური კულტურულ-საგანმანათლებლო ხასიათი. თუმცა წინა აქციებისგან განსხვავებით, უფრო სპონტანურ და დაუგეგმავ აქტივობაზე  შეჩერდა არჩევანი, რადგან აქციებს პერმანენტული ხასიათი უნდა ჰქონოდა, რესურსი ყველა კონკრეტული აქტივობის დაგეგმვისა და დაფინანსების არ არსებობდა, შესაბამისად, არჩევანი გაკეთდა მოედნის, როგორც თავისუფალი   სივრცის, კამპანიის კი, როგორც ხელოვანებისთვის შეთავაზებული თავისუფალი პლატფორმის წარმოჩენაზე. გუდიაშვილის მოედანი კამპანიის პროცესში იქცა სივრცედ, სადაც ნებისმიერ ადამიანს მისთვის სასურველი ფორმით შეეძლო გამოეხატა სათქმელი.

საორგანიზაციო კომიტეტის როლი 

კომიტეტის მოვალეობა იყო გარკვეულ საბაზისო აქტივობების დაგეგმვა, დაფინანსება და განხორციელება:

      • კონცერტი, სხვადასხვა ტიპის კონკურსები, გამოფენები, ინსტალაციები, პერფორმანსები.

აქტივობების დაფინანსება ხდებოდა შემოწირულობებით და უშუალოდ აქციებზე  გაყიდული პროდუქტით შეგროვილი თანხით. ორგანიზატორების მხრიდან ხდებოდა სასმელის (ჩაი, ყავა, გლინტვეინი) გაყიდვა, საიდანაც შემოსული თანხა დაახლოებით 1000-1200 ლარი  ხმარდებოდა აქციაზე განსახორციელებელ აქტივობებს.

  • თითოეულ აქციაზე საორგანიზაციო კომიტეტი ახორციელებდა 2-3 აქტივობას, რომელთა შერჩევა ხდებოდა სხვადასხვა პირების შემოთავაზებებისაგან. საორგანიზაციო კომიტეტი 10 დღით ადრე ხვდებოდა ყველა დაინტერესებულ პირს, რომელთაც სურვილი ჰქონდათ ესა თუ ის აქტივობა განეხორციელებინათ მოედანზე,  მათგან ხდებოდა 2 ან 3 აქტივობის შერჩევა, პრიორიტეტი ენიჭებოდა მცირე ბიუჯეტიან ინოვაციურ იდეებს. მაგ. ვიდეო პროექციების მეშვეობით დაცარიელებული სახლების გაცოცხლება.
  • აქციების მუდმივი კომპონენტი იყო კონცერტი, ორგანიზატორებიყოველ აქციაზე აწყობდნენ ცოცხალი მუსიკის კონცერტებს. მუსიკოსების ჩართვა აქციებში ხდებოდა უსასყიდლოდ, ყოველგვარი ჰონორარის გარეშე, ორგანიზატორები იხდიდნენ მხოლოდ აპარატურის თანხას. აქციებში დაახლოებით 20 – 25 მდე  საშემსრულებლო ჯგუფმა მიიღო მონაწილეობა.
  • ცალკე ბავშვებისთვის გამოყოფილი იყო კუთხე,  სადაც მათ შეეძლოთ ესწავლათ ძერწვა, ხატვა გაცნობოდნენ თბილისის, გუდიაშვილის მოედნის ისტორიას, გამოეფინათ საკუთარი ნამუშევრები. ამ აქტივობისთვის საორგანიზაციო კომიტეტი ყიდულობდა საჭირო მასალას: ფანქრები, თიხა, ქაღალდი…
  • სოციალური კამპანიის წარმოება, დაინტერესებულ პირებთან შეხვედრა, მედია კომუნიკაცია, ანონსების, პრეს-რელიზების მომზადება.
  • სპეციალურად კამპანიისთვის შეიქმნა facebook გვერდი სადაც იკრიბებოდა ყველა არსებული ინფორმაცია, ამ გვერდის საშუალებით ხდებოდა აქციის თარიღის და თემატიკის დაანონსება.
  • აქციების შემდეგ მოედნის დასუფთავება;
    •  

დაუგეგმავი აქტივობები

გარდა საორგანიზაციო ჯგუფის მიერ განხორციელებული აქტივობებისა, დაინტერესებულ პირებს, თუ ჯგუფებს ჰქონდათ საშუალება მათთვის სასურველი ფორმით და სასურველ თემაზე გამოეხატათ სათქმელი. შესაბამისად, როგორც აქტივობების თემები, ასევე მათი ფორმები გამოირჩეოდა მრავალფეროვნებით,  შეიქმნა ღია პლატფორმა, სადაც ყველას ჰქონდა საშუალება, ეთქვა სათქმელი იმ ფორმით, რაც მისთვის იყო მისაღები – სიმღერით, გამოფენით, ცეკვით, პოეზიით, პერფორმანსით თუ საპროტესტო ბანერით.

აქციების პერიოდში მოედანზე იმართებოდა ბაზრობა ე.წ. flea market,  სადაც აქციის მოანაწილეებს შეეძლოთ როგორც შეეძინათ, ასევე გაეყიდათ  სასურველი პროდუქცია: ხელოვნების ნიმუშები, ძველი ნივთები, საკვებ-სასმელი. გაყიდვიდან აღებული თანხის დიდ ნაწილს აქციის მონაწილეები  ნებაყოფლობით ათავსებდნენ შემოწირულობების ყუთში. შემოწირულობებით შეგროვილი თანხით  ფინანსდებოდა მომდევნო აქციის საბაზისო აქტივობები.

გუდიაშვილის მოედნის გადასარჩენად გამართული აქციების პოპულარულობის მნიშვნელოვანი მიზეზი მისი ფორმა იყო, შეიძლება ითქვას, ეს იყო საქართველოში ერთ-ერთი პირველი პრეცედენტი ე.წ. კრეატიული პროტესტისა, სადაც პროტესტი გამოიხატებოდა ხელოვნებით.

განხორციელებული აქტივობები:

  • საჯარო შეხვედრები  გუდიაშვილის მოედნის გარეშემო არსებულ შენობებზე დაგეგმილი სამშენებლო სამუშაოების პროექტანტ კომპანიასთან
  • საჯარო შეხვედრები ექსპერტებთან
  • კონკრეტულ შენობებზე დაგეგმილი საქმიანობის სამართლებრივი პროცესი
  • ელექტრონული პეტიცია
  • საინფორმაციო ბუკლეტები, ფლაერები, სტიკერები, სტენსილები
  • მედია კამპანია
  • სოციალური კამპანია
  • წერილები, მიმართვები თბილისი მერის, კულტურის მინისტრის სახელზე
  • კულტურული ღონისძიებეი: გამოფენა, კონცერტი, ინსტალაცია, პერფორმანსი, კონკურსები

შედეგი

შერჩეულმა სტრატეგიამ უზრუნველყო აქციების პოპულარობა, რასაც მოჰყვა: მეტი დაინტერესებული ადამიანი, მეტი აქციის მონაწილე, თუ პირველ ეტაპზე აქციებს ესწრებოდა 200-300 ადამინი, მეორე ეტაპზე დამსწრეთა რაოდენობა 1500-2000 მიაღწია, მეტი მედია გაშუქება. რაც საბოლოო ჯამში გახდა კიდეც გარანტი  პროექტის გადავადებისა, შემდეგ კი შეჩერებისა. აღსანიშნავია, რომ აქციებში სხვადასხვა ასაკისა და პროფესიის ადამიანები იყვნენ ჩართული, თუმცა პროცენტულად ყველაზე დიდ ნაწილს ახალგაზრდები (20-30წ)  წარმოადგენდნენ. რაც შეეხება მედიას, ყოველი აქციის წინ კეთდებოდა ანონსი  და პრესრელიზი რომელიც ეგზავნებოდათ მედია საშაულებებს. თუმცა მედია გაშუქება აქციების პოპულარობიდან და აქტუალობიდან გამომდინარე არ ყოფილა რთული გამოწვევა .

თუმცა ამ ფორმას ჰყავდა როგორც მომხრეები, ასევე მოწინააღმდეგეებიც. დისკუსიები მიმდინარეობდა როგორც საორგანიზაციო შეხვედრების დროს, ასევე სოციალური ქსელში:

პრობლემა 1: პროცესში აქციების პოზიტიურ, გასართობ ფორმას გამოუჩნდათ მოწინააღმდეგეები, მათთვის ასეთი ფორმა მიუღებელი იყო და მეტ საპროტესტო მუხტს ითხოვდნენ. მათ  ჰქონდათ პრეტენზია, რომ ხშირად აქციაზე მოსული ადამიანები არ იყვნენ ინფორმირებული და სათანადოდ გათვითცნობიერებული აქციის მიზნებში. შესაბამისად ისინი კონკრეტული ”ივენთისთვის” მოდიოდნენ და არა მოედნის გადასარჩენად.

ორგანიზატორთა არგუმენტი: რა თქმა უნდა მათი პრეტენზია  არაინფორმირებული ადამინების აქციაზე მონაწილეობის  შესახებ რიგ შემთხვევაში სიმართლე იყო, თუმცა მოედანზე მოსული ადამიანების ინფორმირება ორგანიზატორების მთავარი ფუნქცია იყო, რამაც მათ მისცა  საშუალება გარკვეული “ივენთების” გამო მოედანზე მოსული არაინფორმირებული ადამიანი სახლში უკვე ინფორმირებული, მოედნის დაცვაზე ორიენტირებულ ადამიანად გაეშვათ.

ამ ხერხით ორგანიზატორებმა მოახერხეს:

  • შეეკრიბათ მოედნის დაცვისთვის აუცილებელი საჭირო კრიტიკული მასა;
  • გაევრცელებინათ ინფორმაცია;
  • აქციების საინტერესო ფორმისა და პოპულარობის გამო უზრუნველყოთ მაქსიმალური მედია გაშუქება.

პრობლემა 2: პოლიტიკური პარტიების ჩართვა.  აქციებში პოლიტიკური პარტიების ჩართვას და გარკვეული პოლიტიკური მესიჯების აქციაზე გაჟღერებას ჰყავდა  მომხრეები  და მოწინააღმდეგეები.

პირველი ჯგუფის თვალსაზრისით პარტიების ჩართვით და გასაპროტესტებელი თემების ფართო დიაპაზონით შესაძლებელი იყო გაზრდილიყო როგორც ადამიანური, ასევე ფინანსური რესურსი;

მეორე ჯგუფისთვის “გაამაგრე გუდიაშვილის” აქციები უნდა  ყოფილიყო კონკრეტული მიზნის გარშემო გაერთიანებული არაპოლიტიკური სამოქალაქო მოძრაობა.

ორგანიზატორთა პოზიცია როგორც ზემოთ ავღნიშნეთ, გასაპროტესტებელი თემების დიაპაზონი არ იზღუდებოდა, ორგანიზატორები გეგმავდნენ და ახორციელებდნენ მხოლოდ მოედნის დაცვაზე ორიენტირებულ აქტივობებს, მაგრამ დამსწრე საზოგადოებას საკუთარი ინიციატივით შეეძლო შეერჩია და გაეპროტესტებინა მისთვის მტკივნეული ესა თუ ის პრობლემური საკითხი (მაგ. იყვნენ ჯგუფები რომლებიც მართავდნენ აქციებს შრომით უფლებებზე, ადამიანის უფლებებზე, გროვდებოდა ხელმოწერები მედია პლურალიზმისთვის…  ).

რაც შეეხება პოლიტიკოსების ჩართულობას, ერთადერთი რაც იკრძალებოდა აქციებზე პოლიტიკური პარტიების  ორგანიზებული (საკუთარი ატრიბუტიკით და მესიჯებით) ჩართულობა იყო, თუმცა არც ერთ პოლიტიკოს არ ეკრძალებოდა აქციაზე დასწრება უბრალო მონაწილის რანგში.

ამ მიდგომამ საშუალება მოგვცა მოედნის დაცვისათვის გაგვეერთიანებინა სრულიად განსხვავებული პოლიტიკური კუთვნილების ადამიანები. მიუხედავად ამისა, პრობლემად დარჩა მოლაპარაკებები ქალაქის მთავრობასთან, რომელსაც რეალური ბერკეტები ჰქონდა პრობლემის მოსაგვარებლად. არა ერთი მოთხოვნის მიუხედავად არ შედგა შეხვედრა ქალაქის მთავრობას და აქციის მონაწილეთა შორის, რის მიზეზად აქციების პოლიტიკური ხასიათი იყო დასახელებული.

 

ეტაპი სამი –  გუდიაშვილის მოედნის გადასარჩენად წარმოებული ადვოკატირების კამპანიაგუდიაშვილის ბაღში დაგელოდები” 2014-2015 წლები  

არსებული მდგომარეობა

2012 წლის  საპარლამენტო არჩევნების შემდეგ შეიცვალა  ხელისუფლება, ახალ პოლიტიკურ ძალასთან პირველივე დღეებიდან დაიწყო აქტიური თანამშრომლობა მოედნის გარშემო არსებული ვითარების გამოსასწორებლად.

კულტურისა და ძეგლთა დაცვის სამინისტროსთან აქტიური თანამშრომლობის შედეგად (ინტენსიური შეხვედრები, სხვადასხა პრობლემურ მშენებლობებზე ორგანიზაცია “ტფილისის  ჰამქრის” ხელთ არსებული დოკუმენტაციის სამინისტროსთვის მიწოდება…)    შეიქმნა სამუშაო ჯგუფი, რომელიშიც გაერთიანდნენ კულტურულ მემკვიდრეობაზე მომუშავე ექსპერტები და ორგანიზაციები.  მათ მიერ  შეიქმნა  პრობლემურ მშენებლობათა ნუსხა, სადაც მიმდინარე სამშენებლო-სარეაბილიტაციო სამუშაოები საფრთხეს უქმნის კულტურულ მემკვიდრეობას, ქალაქების სახეს და ისტორიული ქალაქის ადეკვატურ განვითარებას.  სიაში მოხვდა გუდიაშვილის მოედანიც. კულტურისა და ძეგლთა დაცვის სამინისტროს,  პროცესში ჩართული ორგანიზაციების (ტფილისის ჰამქარი, “icomos საქართველო..) და დაინტერესებული პირების ერთობლივი ძალისხმევის შედეგად მოხდა  “თბილისის განვითარების ფონდსა“ და შპს “ირაო მაგნატ გუდიაშვილს” შორის ხელშეკრულების შეწყვეტა და მთელი უძრავი ქონების დაბრუნდა “თბილისის განვითარების ფონდის” საკუთრებაში. მიზეზად “ირაო მაგნატ გუდიაშვილი” პროექტის ტექნიკური პარამეტრების შეცვლა დაასახელა: “მთავრობისა და ქალაქის მუნიციპალიტეტის წარმომადგენლები ოფიციალურად გვიცხადებენ, რომ კონტრაქტით შეთანხმებულ ტექნიკურ პარამეტრებს აღარ ექნება მათი მხარდაჭერა და ჩვენ ვხვდებით, რომ ისინი უკვე შეიცვალა ან იცვლება ჩვენთვის არახელსაყრელად და ჩვენი კონტრაქტის საწინააღმდეგოდ… აღსანიშნავია, რომ ეს პროექტი (გუდიაშვილის სკვერის რეაბილიტაცია) თავისი მთავარი პარამეტრებით – რომელიც ყველა მთავარი ნაგებობის დანგრევას გულისხმობს – არ ყოფილა ჩვენი ინიციატივა და არც მართული ყოფილა ჩვენ მიერ, არამედ ის თბილისის განვითარების ფონდმა და ქალაქ თბილისის მერიამ ასეთი ფორმით მოგვყიდა“.

წარმატებული ადვოკატირების კამპანიის შედეგად 2013 წელს “ირაო მაგნატმა” უარი განაცხადა პროექტის განხორციელებაზე და  გუდიაშვილის მოედნის გარშემო არსებული შენობები დაუბრუნდა “თბილისის განვითარების ფონდს”,  მიუხედავად ორგანიზაცია ”ტფილისის ჰამქარის” ინტენსიური მუშაობისა გადაწყვეტილების მიმღებ პირებთან და ინსტიტუციებთან, სამწუხაროდ პროცესი ჭიანურდებოდა, “თბილისია განვითარების ფონდი” აყოვნებდა მოედნის რეაბილიტაციისთვის საჭირო პროცედურების დაწყებას, რაც დღითიდღე ამძიმებდა შენობების ფიზიკურ მდგომარეობას.

აუცილებელი იყო მოძებნილიყო  გზა არსებული მძიმე მდგომარეობიდან გამოსვლის.

ამოცანა 2014 წელს თვითმმართველობის არჩევნების წინ თემის აქტუალიზაცია. შენობების გადასარჩენად აუცილებელი გამაგრებითი და სარესტავრაციო პროცესის დაწყება.

განმხორციელებელი ორგანიზაცია “ტფილისის ჰამქარი”. კამპანიის ამ ეტაპზე სტრატეგიის შემუშავება, დაგეგმვა და განხორციელება ხდებოდა ორგანიზაცია “ტფილისის ჰამქრის” მიერ.  ძირითადი აქტივობების დაფინანსება უზრუნველყოფილი იყო მიმდინარე საგრანტო პროექტით.  მოედანზე “ტფილისის ჰამქრის” მიერ დაგეგმილი აქტივობების  გარდა ორგანიზაციასთან შეთანხმებით ხორციელდებოდა აქტივობები, რომელთა  დაგეგმავაში, დაფინანსებაში და  განხორციელებაში ჩართული იყვნენ სხვადასხვა საინიციატივო ჯგუფები და ორგანიზაციები. მაგალითად ქარჩხაძის გამომცემლობამ მხარდაჭერის გამოსახატად, ახალი წიგნის პრეზენტაცია და კონცერტი გამართა გუდიაშვილის მოედანზე.
„კოალიციამ დამოუკიდებელი ცხოვრებისთვის“ გამოთქვა სურვილი, რომ შეზღუდული შესაძლებლობების პირების საერთაშორისო დღე „გაამაგრე გუდიაშვილის“ მორიგი აქციის ორგანიზებით აღენიშნათ.

აქციაში ახალი ორგანიზაციების ჩართვით გაიზარდა ბენეფიაციარების დიაპაზონი.

სტრატეგია: საგანმანათლებლო აქტივობები, უშუალოდ მოედანზე განხორციელებული კულტურული ღონისძიებები, არჩევნებში მონაწილე პოლიტიკურ პარტიებთან და თბილისის მერობის კანდიდატებთან შეხვედრები;

2014 წლის მაისში დაგეგმილი იყო ადგილობრივი თვითმმართველობის არჩევნები, ორგანიზატორებმა მიიღეს გადაწყვეტილება არსებული წინასაარჩევნო პერიოდი გამოეყენებინათ თემის აქტუალიზაციისთვის და კულტურულ მემკვიდრეობასთან დაკავშირებით მოეწყოთ საჯარო შეხვედრები პოლიტიკურ პარტიებთან, მერობის კანდიდატებთან, რათა დაინტერესებულ პირებს ჰქონოდა საშუალება მოესმინა მათი პოზიცია ამ საკითხებზე.

ახალი კამპანია “გუდიაშვილის ბაღში დაგელოდები”  მოედანზე ისევ  პერმანენტული საპროტესტო აქციების გამართვას გულისხმობდა. აქციების კონცეფცია უცვლელი იყო. თუმცა ამ ეტაპზე აქციების დაგეგმვას და  განხორციელებას სრულად აწარმოებდა ორგანიზაცია “ტფილისის ჰამქარი”.

გარდა უკვე ჩვეული აქციებისა რომელსაც საზოგადოება უკვე კარგად იცნობდა, უყვარდა და ელოდებოდა. ორგანიზაციამ ამ ეტაპზე შეიმუშავა მემორანდუმი, რომლის მიხედვით ხელმომწერი პოლიტიკოსები ვალდებულებას იღებდნენ  გადაერჩინათ “გუდიაშვილის მოედანი”.
მმართველი პარტიის „ქართული ოცნების“ კანდიდატმა დავით ნარმანიამ გამოთქვა სურვილი მონაწილეობა მიეღო აქციაში და საჯაროდ მოეწერა ხელი მომორანდუმისთვის, რომლის თანახმადაც, მან არჩევნებში გამარჯვების შემთხვევაში, ვალდებულება აიღო მემორანდუმის ყველა პუნქტის დაკმაყოფილებაზე. „თბილისის ჰამქარსა“ და დავით ნარმანიას შორის  აღნიშნული მემორანდუმი გაფორმდა 2014 წლის 11 მაისს „გაამაგრე გუდიაშვილის“ აქციაზე მოსული მოქალაქეების თანდასწრებით. ანალოგიური მემორანდუმები დაიდო ოპოზიციის კანდიდატებთანაც.  გარკვეული უკმაყოფილება გამოიწვია სახელისუფლებო კანდიდატის აქციაზე მოსვლამ და ეს ქმედება  ორგანიზაციის საარჩევნო კამპანიაში მონაწილეობად იქნა აღქმული, თუმცა მმართველი გუნდის კანდიდატის გამარჯვების შემდეგ  აღნიშნული მემორანდუმი გახდა გარკვეული სასიკეთო პროცესის  დაწყების საბაბი.

კონკრეტულად კი პირველ ეტაპზე:

  1. გამოცხადდა ღია კონკურსი მოედნის განვითარების კონცეფციაზე და სარესტავრაციო პროექტების შექმნაზე, რაც მოედნისა და მიმდებარე შენობა-ნაგებობების თავდაპირველი იერსახის შენარჩუნებას გულისხმობს;
  2. გამოცხადდა ღია კონკურსი  2 ახალი არქიტექტურული  ობიექტის პროექტზე;
  3. უშუალოდ რესტავრაციის დაწყებამდე გამოიყო თანხები მოედნის ინფრასტრუქტურის კეთილმოწყობისთვის, დამონტაჟდა ე.წ. ძალოვანი  ხარაჩოები;

2018 წელს მუნიციპალიტეტმა მოედნის რესტავრაციაზე გამოყო 50 მილიონი ლარი და დაიწყო რესტავრაცია.

განხორციელებული საქმიანობა:

  • დახურული შეხვედრები პროცესში ჩართული მხარეებთან: კულტურისა და ძეგლთა დაცვის სამინისტრო, ძეგლთა დაცვის ეროვნული სააგენტო, ექსპერტები,  იურისტები, პოლიტიკური პარტიები
  • საჯარო შეხვედრები პოლიტიკურ პარტიებთან და პოლიტიკოსებთან
  • საჯარო შეხვედრები ექსპერტებთან
  • კონკრეტულ შენობებზე დაგეგმილი საქმიანობის სამართლებრივი ანალიზი
  • მემორანდუმი
  • საინფორმაციო ბუკლეტები, ფლაერები, სტიკერები. სტენსილები
  • მედია კამპანია
  • სოციალური კამპანია
  • წერილები, მიმართვები თბილისი მერის, კულტურის მინისტრის სახელზე
  • კულტურული ღონისძიებები: გამოფენა, კონცერტი, ინსტალაცია, პერფორმანსი, კონკურსები
  • დოკუმენტური ფილმი
  • ვიდეო მიმართვები

შეჯამება

წლების განმავლობაში წარმოებულმა  პროცესმა არაერთხელ შეცვალა ვითარება და გამოწვევები, თუმცა ორგანიზაცია “ტფილისის ჰამქარმა” და მის გარშემო გაერთიანებულმა მოქალაქეებმა   შეძლეს და მიაღწიეს მთავარ მიზანს :

  1. თბილისელებისთვის და არა მარტო მათთვის  კარგად არის ცნობილი სად მდებარეობს და რა ღირებულებას წარმოადგენს გუდიაშვილის მოედანი და მის გარშემო არსებული ობიექტები;
  2. გუდიაშვილის მოედანი ერთ-ერთი მნიშვნელოვანი საჯარო სივრცეა, სადაც იგეგმება და ხორციელდება სხვადასხვა ტიპის ღონისძიებები: პრეზენტაციები, კონცერტები, ფოტო-ფესტივალი …
  3. მიმდინარეობს მოედნის რესტავრაციის პროცესი;
  4. გუდიაშვილის მოედნის გარშემო მიმდინარე მოვლენებმა, კარგად დაგეგმილმა კამპანიამ, მედიის მხრიდან დიდმა ინტერესმა გამოიწვია არა მარტო მოედნის, არამედ მთლიანად ქალაქის კულტურული მემკვიდრეობის  და ზოგადად ქალაქმშენელობითი პროცესებისადმი დიდი ინტერესი .

დასკვნა

გუდიაშვილის მოედნის  გადასარჩენად წარმართულმა კამპანიამ არა ერთხელ გაიარა დანის პირზე, ყოველ ეტაპზე ორგანიზაცია “ტფილისი ჰამქრის ” წარმომადგენლებმა სწორედ შეაფასეს  ახალი  გამოწვევა და სწრაფად მოახდინეს მასზე რეაგირება. წინააღმდეგ შემთხვევაში, დიდი ალბათობით კამპანია არ იქნებოდა წარმატებული. მაგალითად:

  • 2011 წელს ორგანიზაციას რომ არ მიეცა საშუალება აქტივისტებისთვის პრაქტიკულად მათ ეთამაშათ ძირითადი როლი აქციების სტრატეგიის შემუშავებაში და დაგეგმვაში, სავარაუდოდ ორგანიზაცია, მანამდე არსებული სტრატეგიით ვერ მოახერხებდა იმ რაოდენობის ადამიანების მოზიდვას, რაზეც ახალი სტრატეგიის შესაბამისი კამპანია გავიდა.
  • ასევე, ორგანიზაციას უარი რომ ეთქვა 2014 წელს  სამთავრობო კანდიდატის აქციაზე მისვლაზე და მასთან ამ ფორმით მემორანდუმის გაფორმებაზე,  შეიძლება ქალაქის ახალ ხელისუფლებას მოედნის მიმართ ვალდებულების განცდა ნაკლები ჰქონოდა, რაც კიდევ უფრო გაართულებდა ვითარებას.

“ტფილისის ჰამქრის” მიერ გუდიაშვილის მოედნის გარეშემო არსებული კულტურული მემკვიდრეობის და თავად მოედნის, როგორც მნიშვნელოვანი საჯარო სივრცის გადარჩენა  თანმიმდევრული კამპანიის შედეგად მოხერხდა, რომლის პროცესში ორგანიზაციამ არა ერთხელ მოახერხა თემის აქტუალობის შენარჩუნება  და საპროტესტო მუხტის გაზრდა . საბოლოო მიზნის მიღწევის გარანტი თითოეული საფეხურის (ეტაპის) ამოცანის შესრულებამ განაპირობა, რისი გარანტიც ყოველ საფეხურზე გამოწვევების ზუსტი იდენტიფიცირება და მათზე მორგებული სტრატეგია იყო.

 

[1] ავსტრიული კომპანია Zechner & Zechner-ი თბილისში, გუდიაშვილის მოედანზე მულტიფუნქციური პროექტის განვითარებისთვის გამოცხადებული  კონკურსის გამარჯვებული გახდა. კონკურსის დამკვეთი იყო კომპანია: IRAO Magnat Gudiashvili LLC

 

თემატური ბმულები:

http://www.worldarchitecturenews.com/project/2011/18360/zechner-zechner-zt-gmbh/gudiashvili-square-redevelopment-in-tbilisi.html

http://dfwatch.net/historic-tbilisi-square-was-dying-springs-to-life-63396-4894

https://www.youtube.com/watch?v=LYGsMRvWeok

https://www.opendemocracy.net/od-russia/salom%C3%A9-jashi/tbilisi-%E2%80%93-where-%E2%80%98restoration%E2%80%99-means-redevelopment

 

 

Categories
geo

კამპანია ვაკის პარკის გადასარჩენად

ვაკის პარკის საქმე – აქტივიზმის მაგალითის შესწავლა

ვაკის პარკის საქმე, თბილისში ურბანული აქტივიზმის ერთ-ერთი წარმატებული შემთხვევაა. თბილისელებისათვის საყვარელი ცენტრალური პარკის შუაგულში, მერიამ ინვესტორს სასტუმროს მშენებლობის ნებართვა მისცა, რამაც საზოგადოების მრავალი ჯგუფის აღშფოთება და პროტესტი გამოიწვია. აქტივისტებმა დაჟინებით და სისტემურად იბრძოლეს ვაკის პარკში მშენებლობის წინააღმდეგ და ამ ბრძოლამ სამ წელზე მეტ ხანს გასტანა. აქტივისტებმა მოახერხეს სამართლებრივი და  აქტივისტური ხერხებით, მედია და ინტერნეტ პლატფორმების აქტიური გამოყენებით, არ დაეშვათ მშენებლობა.

ვაკის პარკმა გააერთიანა საზოგადოების მრავალი ჯგუფი და შეძლო ეჩვენებინა წინააღმდეგობის მასშტაბური და თითქმის უპრეცედენტო ფორმები. მიუხედავად იმისა, რომ ვაკის პარკში სასტუმრო ამ დრომდე არ აშენებულა, სამართლებრივი ბრძოლა ვაკის პარკისათვის კვლავ მიმდინარეობს, ხოლო მისი შედეგები ჯერ კიდევ არ არის საბოლოო.

ვაკის პარკის საქმეზე დაკვირვება აჩვენებს, რომ პროცესის მიმდინარეობა, არა ერთი გამოწვევითა და წარმატებით, უმნიშვნელოვანესი დაკვირვებისა და გადააზრების ობიექტი უნდა გახდეს მომავალი აქტივისტური ბრძოლებისათვის.

ბრძოლის დასაწყისი და აქტივისტთა გაერთიანება

2006 წლიდან აქტიურად დაწყებულმა ქალაქის ურბანული პოლიტიკის სრულმა დერეგულაციამ და დეველოპერული საქმიანობისათვის ქალაქის ხელისუფლების მხრიდან გახსნილმა სამოქმედო სივრცემ, მნიშვნელოვანი საჯარო სიკეთეები დააზიანა. ქალაქის მწვანე საფარი, ეკოლოგია, სარეკრეაციო და საჯარო სივრცეები, განუწყვეტლივ და მასშტაბურად ეწირებოდა ქაოტურად და დაუსაბუთებლად გაცემულ მშენებლობის ნებართვებს.

2013 წლის ზაფხულში, ქალაქის მწვანე საფარის მასიურად შემცირების საპასუხოდ, იქმნება სამოქალაქო მოძრაობა „პარტიზანული მებაღეობა თბილისი“ (Tbilisi Guerilla Gardening). მასში ერთიანდება მოხალისე სამოქალაქო აქტივისტები, რომელთა მთავარი მიზანია, ქალაქში მწვანე ნარგავების პარტიზანული დარგვა/მოვლა და კულტივირება. მოძრაობა ქმნის ფეისბუქ გვერდს, რომელიც არნახული პოპულარობით სარგებლობს. მისი მომხმარებლების რაოდენობა 30 000-ს აღწევს.

2013 წლის ივლისის დასაწყისში- გარემოსდამცველი ინდივიდუალური აქტივისტები, მოძრაობა „მწვანე მუშტი“, „პარტიზანული მებაღეობა თბლისში“ და ადგილობრივი მოსახლეობა, აპროტესტებს კუს ტბის ფერდობზე, ე.წ. „ციყვების“ ტერიტორიაზე სარეკრეაციო ზონაში რესტორნის მშენებლობასა და მწვანე ნარგავების გაჩეხვას. „ციყვების“ პროტესტი, აქტივისტთა შეხვედრისა და გაცნობის პირველი სივრცე ხდება. „ციყვების“ ტერიტორია აქტივისტების მცდელობების მიუხედავად, გაჩეხეს და იქ ახლა რესტორანი დგას.

 „ციყვების“ პროტესტი – ვიდეო

ვაკის პარკის საქმე- პროტესტის შინაარსი

ვაკის პარკი, რომელიც 50-იან წლებში თბილისში გაშენდა, განსაკუთრებული მნიშვნელობის სარეკრეაციო ტერიტორიაა. მისით სარგებლობს თბილისის ყველა უბნის მოსახლეობა, შესაბამისად, ემოციური განწყობა და სენტიმენტები ამ ადგილის მიმართ, განუზომლად დიდია.

ვაკის პარკის შუაგულში, საბჭოთა პერიოდში არსებული ორ სართულიანი სასტუმრო „ბუდაპეშტი“, ამორტიზებული და დანგრეული იყო.  მიმდინარე განაშენიანების ბუმის ფონზე, ქ. თბილისის მაშინდელმა მერმა, გიგი უგულავამ გამოიყენა კანონმდებლობით მისთვის მინიჭებული გამონაკლისის დაშვების უფლება და 2013 წლის 24 ივლისს ვაკის პარკში, ყოფილი სასტუმრო „ბუდაპეშტის“ ტერიტორიაზე დაუშვა ფართომასშტაბიანი, 27 მეტრიანი, 7 სართულიანი  ახალი სასტუმროს მშენებლობის შესაძლებლობა. მშენებლობის პროექტი ასევე მოიცავდა პარკში არსებული ხე-მცენარეების ჭრისა და მათ ადგილას საავტომობილო პარკინგის მოწყობის გეგმასაც.  სპეციალისტთა აზრით, სასტუმრო, მთელი მისი ინფრასტრუქტურითა და სიმძიმით, ვაკის პარკის დამსვენებელთა და სტუმართა საჯარო სივრცეზე მნიშვნელოვან უარყოფით გავლენას მოახდენდა. 2013 წლის 20 სექტემბერს მშენებლობის ნებართვამ საბოლოოდ დააკანონა ქალაქის ადმინისტრაციის ეს გეგმა.

2013 წლის სექტემბრის მეორე ნახევარში, ქალაქის ადმინისტრაციამ დაიწყო ვაკის პარკის სრული ტერიტორიის რეაბილიტაციის პროცესი. ერთ-ერთი ინდივიდუალური აქტივისტი, რომელიც შემთხვევით აღმოჩნდა ვაკის პარკის ტერიტორიაზე, აღაშფოთა დაგეგმილი სარეაბილიტაციო სამუშაოების უხეშმა სტრუქტურამ და საეჭვოდ შემოღობილმა სამშენებლო ტერიტორიამ. მან აღნიშნულის შესახებ ინფორმაცია სოციალური ქსელის მეშვეობით გაავრცელა. გავრცელებულ ინფორმაციას ფართომასშტაბიანი გამოხმაურება მოჰყვა, რის შედეგადაც, ინფორმაციის ავტორს დაუკავშირდა ვაკის რაიონის გამგებელი და შესთავაზა რეაბილიტაციის პროექტის დეტალების გასაცნობად შეხვედრა.

შეხვედრის შესახებ ინფორმაცია სოციალური ქსელის მეშვეობით გავრცელდა. შეხვედრაზე ფეისბუქზე შეთანხმებული 20-მდე დამოუკიდებელი აქტივისტი მივიდა. შეხვედრის შემდეგ, ინტერნეტით მოძიებული ინფორმაციის საფუძველზე, აქტივისტებისთვის ცხადი ხდება, რომ ქალაქის ადმინისტრაციამ, ვაკის პარკში მშენებლობის დაშვების შესახებ გადაწყვეტილება, საზოგადოების დაინტერესებული მხარეების ჩართვის გარეშე მიიღო.

აღნიშნულმა ინფორმაციამ მძიმე პროტესტი და ვნებათაღელვა გამოიწვია. აქტივისტებმა დაიწყეს მობილიზება ბრძოლის სტრატეგიების დასაგეგმად.

სამოქმედო სტრატეგიები

მოძიებული ინფორმაცია აქტივისტებმა დაუყოვნებლივ გაავრცელეს სოციალური ქსელების მეშვეობით. აქვე დაიწყო მსჯელობა სტრატეგიების დასაწყობად.  გადაწყდა, რომ მშენებლობის ნებართვის გაუქმების პერსპექტივებსა და პროტესტის სხვა დეტალებზე სასაუბროდ, მნიშვნელოვანი იქნებოდა საკრებულოსა და მერიასთან შეხვედრა. მიუხედავად დაპირებისა, შეხვედრა რამდენჯერმე გადაიდო. აღნიშნულს, „პარტიზანული მებაღეობის“ ფეისბუქ გვერდზე აქტივისტების უკმაყოფილება მოჰყვა, რაც გაშუქდა მედიაში. მედიაში პროტესტის გაშუქების გამო, საკრებულოსა და მერიის წარმომადგენლები, იძულებულნი გახდნენ, დათანხმებოდნენ შეხვედრას. 2013 წლის 16 დეკემბერს  შედგა შეხვედრა ქ. თბილისის საკრებულოსა და მერიის წარმომადგენლებსა და აქტივისტებს შორის. მიუხედავად საკრებულოს სხდომების საჯაროობისა, შეხვედრაზე გარემოსდამცველთა ლიმიტირებული ოდენობა იქნა დაშვებული. შეხვედრისათვის აქტივისტებმა მოამზადეს ვაკის პარკში მშენებლობის მოწინააღმდეგეთა ხელმოწერები და დაგეგმეს აქცია საკრებულოსთან.

შეხვედრის უშედეგოდ დასრულების შემდეგ, აქტივისტები იწყებენ ვაკის პარკის ტერიტორიაზე სისტემატურ პატრულირებას. შემთხვევებს აქტიურად აშუქებს მედია.

აქციის შემდეგ, ინვესტორი უკავშირდება აქტივისტებს და სთხოვს შეხვედრას პროექტის დეტალებზე მოსალაპარაკებლად. მოლაპარაკებები უშედეგოდ სრულდება. 2013 წლის 22 დეკემბერს ფეისბუქით გავრცელებული ინფორმაციის საფუძველზე, „პარტიზანული მებაღეობა“ და მათი მხარდამჭერები შეიკრიბნენ მერიასთან. აქციაზე 100-მდე ადამიანი მივიდა, მიუხედავად სოციალურ ქსელში ღონისძიებაზე არსებული გაცილებით მასშტაბური მხარდაჭერისა. აქციის მონაწილეებმა გააპროტესტეს დაგეგმილი მშენებლობა. მერიის მხრიდან აქციის მონაწილეებს გამწვანების სამსახურის წარმომადგენელი ხვდება, რომელიც არწმუნებს აქციის მონაწილეებს გადაწყვეტილების სამართლებრივ სისწორეში.

აქციაზე გადაწყდა მომავალი სტრატეგიული ნაბიჯების განხორციელება, შედგა პეტიცია, რომელმაც 8000-ზე მეტი ხელმოწერა მოიცვა.

ყალიბდება აქტივისტთა ძირითადი მოთხოვნები ქალაქის ადმინისტრაციის მიმართ:

  • გაუქმდეს სასტუმროს მშენებლობის ნებართვა;
  • არ იქნას დაშვებული ვაკის პარკში სასტუმროს მშენებლობა;
  • გასტუმრებულ იქნას ინვესტორი ადგილომონაცვლეობის გზით;
  • ამოივსოს ქვაბული და გამწვანდეს ტერიტორია.

2013 წლის 25 დეკემბერს აქტივისტები კვლავ ხვდებიან ქ. თბილისის საკრებულოს, ვაკის პარკის თემაზე სამსჯელოდ. შეხვედრამ კვლავ უშედეგოდ ჩაიარა, რამაც აჩვენა მუდმივი, სისტემური და გაცილებით უფრო რადიკალური აქტივიზმის ფორმების საჭიროება.

სისტემური და ორგანიზებული წინააღმდეგობის დასაგეგმად, „პარტიზანული მებაღეობა თბილისი“-ს წარმომადგენლები,  სოციალურ ქსელში ქმნიან დახურულ ჯგუფს „ვირტუალური კარავი“. ჯგუფს თავიდან ემატება პარტიზანი მებაღეების დიდი ნაწილი და ინდივიდუალური აქტივისტები. მოგვიანებით, მრავალფეროვანი ხდება ჯგუფის წევრები და მათი სამოქმედო სტრატეგიები.

კარვები ვაკის პარკში

დახურულ ჯგუფში ორგანიზდება აქტივისტების წამყვანი ნაწილი, იქმნება გადაწყვეტილების მიღების სპეციალური წესი. თანხმდება, რომ ლოჯისტიკური, ტექნიკური და გაცილებით უფრო მარტივი გადაწყვეტილებები, რომლებიც არ საჭიროებენ თეორიულ მსჯელობასა და სიღრმისეულ განხილვებს, უნდა შეთანხმდეს სოციალური ქსელის სპეციალური მექანიზმის- ხმის მიცემის საშუალებით. აქტივისტი, რომელიც კონკრეტული ინიციატივით გამოვიდოდა, ინიციატივის მოკლე აღწერას დახურული ჯგუფის წევრებს წერილობით წარუდგენდა, რის შემდეგაც, იწყებოდა ხმის მიცემის პროცედურა. იმ შემთხვევაში, თუ ინიციატივა დააგროვებდა 7 მოწონებას, ის მიღებულად ითვლებოდა და ჯგუფის წევრები ინიციატივის განხორციელებას კომენტარებში საორგანიზაციო საკითხების მოგვარებით იწყებდნენ. მნიშვნელოვანი გადაწყვეტილებები, რომელიც სიღრმისეულ განხილვასა და გადაწყვეტას საჭიროებდა, ვაკის პარკში აქტივისტთა შეხვედრის დროს განიხილებოდა. ამ განხილვებზე, გადაწყვეტილებას უმრავლესობის მხარდაჭერის გზით იღებდნენ. მნიშვნელოვანია შეხვედრებსა და მედიასთან წარმომადგენლობის ფუნქციები და წარმომადგენელთა ლეგიტიმაციის წყარო. მედიასთან და შეხვედრებზე წარსადგენი აქტივისტები შეირჩეოდნენ შესაბამისი კომპეტენციის მიხედვით. მნიშვნელოვანია, რომ ვაკის პარკის  პროტესტში სხვადასხვა პროფესიის წარმომადგენელთა ფართო წრე მონაწილეობდა, რაც იძლეოდა საშუალებას, წარმომადგენლებზე არჩევანი გაკეთებულიყო შეხვედრის შინაარსსა და თემატიკის შესაბამისი პროფესიის ადამიანების წარგზავნის გზით. საკრებულოსთან, მერიასთან, ინვესტორთან შეხვედრაზე გაგზავნილ წარმომადგენელთა ჯგუფში აუცილებლად მოიაზრებიოდა ერთი იურისტი, ან სამართლებრივი საკითხების მცოდნე პირი, ერთი ქალაქმგეგმარებელი, ან არქიტექტორი და ერთიც, აქტივისტთა ყველაზე დიდი მოძრაობის წარმომადგენელი პირი.[1]

„ვირტუალურ კარავში“ მიღებული გადაწყვეტილების საფუძველზე, 2013 წლის 28 დეკემბერსპარტიზანული მებაღეობა“ და მათი მხარდამჭერები, ვაკის პარკში შლიან კარავს და აწყობენ აქციას. მოგვაინებით, კი 2014 წლის 10 იანვარს, ეწყობა შემდეგი აქცია, რომლის ფარგლებშიც, აქტივისტები ამატებენ კარვებს  და იწყებენ პარკში სადღეღამისო მორიგეობას. დაინერგა სპეციალური მოკლე ტექსტური შეტყობინების სისტემა, რომელიც საჭიროების შემთხვევაში, უფრო ფართო აქტივისტების წრეს ატყობინებდა განგაშის შესახებ. კარვები, საკვები, შეშა და პირველადი საჭიროებების შესახებ მოთხოვნა სოციალური ქსელის მეშვეობით ქვეყნდებოდა და აქტივისტების მეორე ნაწილი, მორიგეებს ადგილზე ამარაგებდა პროდუქტებით.  აქტივისტებმა ბარიკადებით ჩახერგეს სამშენებლო ობიექტამდე მძიმე ტექნიკის მისასვლელი გზა. დაიგეგმა პერმანენტული აქციები, მოთხოვნების დაკმაყოფილებამდე.

  • მორიგეობა ვაკის პარკში – ვიდეო
  • პარტიზანული ღამეები – ვიდეო

პერმანენტული აქციები ვაკის პარკში

ვაკის პარკში დაწყებულმა აქციებმა პერმანენტული ხასიათი შეიძინა. აქტივისტებმა მოახერხეს, თითქმის სამი წლის განმავლობაში, აქციათა უწყვეტი ციკლის შენარჩუნება.

აქტივობების ფორმატები და ინტენსივობა. 2014 წლის იანვრიდან 2016 წლის იანვრის ჩათვლით, 50-ზე მეტი სხვადასხვა აქცია ჩატარდა ვაკის პარკში, მერიასთან, საკრებულოს წინ. აქციის ფორმატები მრავალფეროვანი და განსხვავებული იყო. აქტივისტებმა მოახერხეს მხარდამჭერთა შესაძლებლობების მობილიზება სხვადასხვა მიმართულებით. განხორციელდა გასართობი და ანიმატორული კომპანიების მობილიზება, ბავშვთა გასართობი ღონისძიებების დასაგეგმად; სამხატვრო სტუდიების მობილიზება, სამხატვრო ღია გაკვეთილების ჩასატარებლად. აქტიურად მობილიზდნენ მუსიკოსები. არა ერთი აქცია მოიცავდა პოპულარულ მუსიკალური შემსრულებლების კონცერტებს, რაც განსაკუთრებულ მნიშვნელობას იძენდა ზამთრის პერიოდში. აქციის ფარგლებში დაიხატა არა ერთი პლაკატი, სტენსილი, სთრით და თრეშ არტი, მოეწყო უფასო ბაზრობები, ნივთების გაცვლა/გაჩუქება, სისტემატურად იმართებოდა კინოჩვენებები. სხვადასხვა ფონდების დახმარებით, შესაძლებელი ხდებოდა საკანცელარიო მასალის, ნერგების, იარაღების, სანათებისა და სხვა პროდუქციის შეძენა. სპორტსმენებისა და მთამსვლელების ჯგუფების მეშვეობით ეწყობოდა მრავალფეროვანი ექსტრემალური სპორტული ღონისძიებები, მხატვრები, ფოტოგრაფები, არტისტები აწყობდნენ გამოფენებს. აქტივისტთა განმარტებით, მნიშვნელოვანი იყო იმის ჩვენება, რომ პარკის დანიშნულებას და მისით სარგებლობას მრავალი დივერსიფიცებული დატვირთვა გააჩნია და სასტუმროს ადგილი პარკში არ არის. სწორედ აღნიშნულის საჩვენებლად მოეწყო იმიტირებული აქცია- პერფორმანსი „პიკნიკი მერიაში“.

გამოყენებული მედია და ინტერნეტ პლატფორმები: სამი წლის განმავლობაში მიმდინარე აქციებს მუდმივი მედია ყურადღება ახლდა თან. ვაკის პარკის მორიგეობა და ცალკეული აქციები შუქდებოდა მეინსტრიმ ტელევიზიებში, კეთდებოდა სიუჟეტები მოძრაობის და მისი წევრების შესახებ. ვაკის პარკს სტუდია „მონიტორმა“ საგამოძიებო ჟურნალისტური რეპორტაჟი მიუძღვნა[2]. მრავალი აუდიო, ვიდეო, ფოტო მასალა და სტატია მიუძღვნეს ვაკის პარკის შემთხვევას მეგობარმა მედიებმა („ლიბერალი“, „ნეტ გაზეთი“, „რადიო თავისუფლება“). აქტივისტებმა შექმნეს უფასო ბლოგი, სადაც, სისტემატურად ახლდებოდა ინფორმაცია „ვაკის პარკის“ პროტესტის, მოთხოვნების და საქმის სიახლეების შესახებ.[3] ნებისმიერი საგანგაშო შემთხვევა, აქტივისტების მიერ ჟღერდებოდა სპეციალურად მოწყობილ პრეს კონფერენციებზე.

აქტივისტები აქტიურად იყენებდნენ საგანგაშო სასიგნალო შეტყობინებებს. აქციების, საჭიროებების, მორიგეობის, გეგმებისა და შეთანხმებებისათვის გამოიყენებოდა სოციალური ქსელები და დახურული ჯგუფი „ვირტუალური კარავი“, სადაც აქტივისტები გაერთიანდნენ და კენჭს უყრიდნენ ამა თუ იმ გადაწყვეტილებას. იკრეფდნენ მხარდამჭერებს. მოლაპარაკებებს ახორციელებდნენ პარტნიორებთან აქციისათვის საჭირო სხვადასხვა სერვისის მოწოდებაზე.

გარდა ამისა, სოციალური ქსელით, აქტივისტებმა დაიწყეს მხარდამჭერთა ვიდეოების გავრცელება. საზოგადოებისათვის ცნობილი სახეები, გმობდნენ მშენებლობას ვაკის პარკში და მხარს უჭერდნენ მოძრაობას.

ვაკის პარკში კარვები ოქტომბრის თვეში აიღეს, თუმცა პერმანენტული აქციები კარვების დაშლის შემდეგაც გაგრძელდა.

ვიდეოები:

  • გიორგი გიორგანაშვილი (ბახალა)  – ვიდეო
  • რატი ამაღლობელი – ვიდეო 
  • ირაკლი ჟვანია – ვიდეო
  • „დაიცავი ვაკის პარკი“ შთამაგონებელი ვიდეო რგოლები – ვიდეო
  • პიკნიკი მერიაში – ვიდეო
  • „გადავარჩინოთ ვაკის პარკი“- ვიდეო 
  • „ვაკის პარკისათვის“ – ვიდეო
  • ვაკის პარკის დასაცავად – ვიდეო
  • ერთწლიანი დაუმორჩილებლობა ვაკის პარკში – სტატია
  • კვლავ ვაკის პარკი – ვიდეო

სამართლებრივი ბრძოლა

კარვებში მობილიზებული აქტივისტები იაზრებდნენ არა მხოლოდ აქტივისტური, არამედ სამართლებრივი ბრძოლის მნიშვნელობასაც. სწორედ ამიტომ, დაიგეგმა ბრძოლის სამართლებრივი სტრატეგია. 2013 წლის 31 დეკემბერს აქტივისტებმა ქ. თბილისის მერიაში წარადგინეს ადმინისტრაციული საჩივარი, რომლის განხილვაც გაიმართა 2014 წლის 6 იანვარს. ადმინისტრაციული საჩივრის ფარგლებში ქ. თბილისის მერიამ არ დააკმაყოფილა მოქალაქეთა ჯგუფის მოთხოვნა, სასტუმრო „ბუდაპეშტის“ მშენებლობის ნებართვის ბათილობასთან დაკავშირებით. 2014 წლის ჯერ თებერვალში, შემდეგ მარტში ქ. თბილისის საქალაქო სასამართლოს, მოქალაქეთა დამოუკიდებელმა ჯგუფმა და ასოციაცია „მწვანე ალტერნატივამ“ სამი დამოუკიდებელი სარჩელით მიმართეს და მოითხოვეს მშენებლობის ნებართვების ბათილობა. აქტივისტები თვლიდნენ, რომ სასამართლოში რამდენიმე სარჩელის შეტანა, აამაღლებდა სასამართლოს მგრძნობელობას საქმის მიმართ, ასევე კიდევ უფრო გაააქტიურებდა მედიის ყურადღებას. [1]

სასამართლომ პროცედურული მოტივებით საქმის განხილვა საკმაოდ გვიან, 2014 წლის ნოემბრის თვეში დაიწყო. ამ პერიოდებში, სასამართლოს გადაწყვეტილების მოლოდინის პარალელურად, აქტივისტებს არ შეუჩერებიათ ღონისძიებები. აქტიურად გრძელდებოდა პერმანენტული აქციები, შეხვედრები ინვესტორებთან, მერიასთან და საკრებულოსთან.

2016 წლის 2 მარტს თბილისის საქალაქო სასამართლომ ნაწილობრივ დააკმაყოფილა მოსარჩელეთა განცხადება და ბათილად ცნო გაცემული მშენებლობის ნებართვა. გადაწყვეტილება ინვესტორმა გაასაჩივრა.  (მერიამ უარი თქვა გასაჩივრებაზე). 2018 წლის 15 მაისს სააპელაციო სასამართლომ დაასრულა ინვესტორის სარჩელის განხილვა და დააკმაყოფილა მისი მოთხოვნა, გააუქმა პირველი ინსტანციის გადაწყვეტილება და ძალაში დატოვა მშენებლობის ნებართვა, თუმცა, მშენებლობის ნებართვა აღსრულებადი აღარ არის, ვინაიდან მას ვადა 2016 წელს გაუვიდა. სასამართლოს მხრიდან პირველი ინსტანციის გადაწყვეტილების გაუქმება, იმ პირობებში, როდესაც მშენებლობის ნებართვის ვადა უკვე გასულია, აქტივისტების მიერ აღქმული იქნა, როგორც მოსამართლის მცდელობა, თავიდან აერიდებინა პასუხისმგებლობა, პირდაპირ კონფრონტაციაში არ შესულიყო ინვესტორთან, მეორე მხრივ, მისი გადაწყვეტილება აქტივისტების წინაშე „გაემართლებინა“ ნებართვის აღსრულების შეუძლებლობით[2]. სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილებით,  პოტენციურად კვლავ შესაძლებელი გახდა ვაკის პარკში მშენებლობის განხორციელება, ვინაიდან, თუ სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილებას მხარს უზენაესი სასამართლოც დაუჭერს, ან განუხილველად დატოვებს მოსარჩელეების საკასაციო საჩივარს, ინვესტორს ეძლევა შანსი, მიიღოს ახალი მშენებლობის ნებართვა, ან იდავოს ვადაგასული მშენებლობის ნებართვის ვადის აღსადგენად.

შეჯამებისას უნდა აღინიშნოს, რომ სასამართლოს აღნიშნულმა  გადაწყვეტილებამ გახსნა სივრცე ვაკის პარკის საქმის დაუსრულებელ საპროტესტო, ან ბიუროკრატიულ დავაში ჩასაკარგად და საზოგადოებაში წლების განმავლობაში არსებული მოთხოვნის უგულებელყოფით, კვლავ განუსაზღვრელი ვადით გადადო აღნიშნული საქმის საბოლოო დასრულება.

პოლიტიკური მოვლენები და მათი გავლენა აქტივიზმის მიმდინარეობაზე

ვაკის პარკის აქტივიზმის მიმდინარეობაზე, მნიშვნელოვანი გავლენა იქონია ქვეყანაში არსებულმა პოლიტიკურმა ცვლილებებმა. ვაკის პარკის მშენებლობის ნებართვა, როგორც მაშინდელი ხელისუფლების პოლიტიკის მკაფიო გამოვლინება, გაცემული იქნა ქ. თბილისის მერიაში ჯერ კიდევ „ნაციონალური მოძრაობის“ მმართველობის დროს. ხაზგასასმელია ის ფაქტი, რომ „პარტიზანული მებაღეობა თბილისის“ წევრის, ნატა ფერაძის პერსონალური კავშირები ამ პარტიასთან, არა ერთხელ გახდა ოპონენტთა და ხელისუფლების მხრიდან კრიტიკისა და დაპირისპირების ობიექტი. საქმე იმაშია, რომ აქტივისტთა რიტორიკაში ხშირად ჭარბობდა მოთხოვნა ქალაქის საკრებულოს მიმართ, იმ პერიოდში, კი ქალაქის საკრებულო დაკომპლექტებული იყო „ქართული ოცნების“ წარმომადგენლებით, რომლებიც „ნაციონალური მოძრაობის“ წარმომადგენელ მერთან კონსენსუსის შეუძლებლობასა და მის პოლიტიკურ ინტერესებზე მიუთითებდნენ და მუდმივად ამისამართებდნენ აქტივისტებს მერიასთან. მიუხედავად ამისა, აქტივისტების მიმართვის ცენტრალურ ობიექტად, მერიასთან ერთად მკაცრად რჩებოდა საკრებულოც. 2013 წლის 22 დეკემბერს სისხლის სამართლის პასუხისგებაში მიცემული იქნა ქ. თბილისის მაშინდელი მერი, გიორგი უგულავა, ხოლო მის ნაცვლად, მერის მოვალეობის შემსრულებელი არჩევნებამდე გახდა „ნაციონალური მოძრაობის“ წარმომადგენელი- სევდია უგრეხელიძე. მერის მოვალეობის შემსრულებელმა უარი განაცხადა რაიმე კონსტრუქციულ თანამშრომლობაზე აქტივისტებთან. მისი მთავარი არგუმენტი გახლდათ ის, რომ სამშენებლო ობიექტი არ მდებარეობდა ვაკის პარკის ტერიტორიაზე, არამედ მიმდებარე ტერიტორიაზე. ასევე, მოახლოებული ოლიმპიური თამაშების გამო, მერია მუდმივად აპელირებდა თბილისში სასტუმრო ოთახების საჭიროებასა და აღნიშნული სასტუმროს მშენებლობის აუცილებლობაზე.

 არჩევნების შემდგომ, 2014 წლის 2 აგვისტოდან, ქ. თბილისის მერი ხდება „ქართული ოცნების“ წარმომადგენელი დავით ნარმანია.  ნარმანია, აკრიტიკებს მისი წინამორბედის გადაწყვეტილებას და წინასაარჩევნო კამპანიის ფარგლებშიც და არჩევნებში გამარჯვების შემდეგაც, დებს პირობას, რომ გადაარჩენს ვაკის პარკს. „ქართული ოცნების“ წარმომადგენლის მერად არჩევის გამო, არგუმენტი ერთმევა ქალაქის საკრებულოსაც. ის ვეღარ დაეყრდნობა პოლიტიკურად დაპირისპირებულ მერთან წინააღმდეგობებს. აქტივისტებში გაჩნდა იმედი, რომ „ნაციონალური მოძრაობის“ მმართველობის დროს მიღებული გადაწყვეტილება ვაკის პარკის განაშენიანების შესახებ, ისევე როგორც ქალაქის ურბანული პოლიტიკა გადაიხედებოდა. სამწუხაროდ, მერიის ახალმა ადმინისტრაციამ, ვერ მოახერხა აქტივისტების იმედების გამართლება. მათი წინააღმდეგობა ინვესტორთან სუსტი და არამდგრადი გამოდგა. 2015 წლის 28 იანვარს სასტუმრო „ბუდაპეშტის“ მშენებლობა დროებით, გარკვეული ტექნიკური ხარვეზების აღმოფხვრის მიზეზით შეჩერდა. მერიის წარმომადგენლებმა განაცხადეს  ინვესტორთან ადგილმონაცვლეობის შესახებ მიმდინარე მოლაპარაკების თაობაზე, რის სანაცვლოდაც საკრებულოსა და მერიის წარმომადგენლებთან გამართული რამდენიმე შეხვედრის ფარგლებში, აქტივისტებს ურჩიეს, აქციების შეჩერება და უხმაურო ფორმატში გადატანა.

აქტივისტური ბრძოლის წარმატების მიზეზები

აქტივისტებთან ინტერვიუების მეშვეობით ირკვევა, რომ ვაკის პარკის საქმის წარმატებას რამდენიმე მნიშვნელოვანი მიზეზი ჰქონდა.

აქციების სისტემატურობა და დაჟინებული ხასიათი. სწორედ აქტივისტთა თავდაუზოგავმა და დაუღალავმა მცდელობებმა პოლიტიკის დღის წესრიგში ხანგრძლივად შეინარჩუნა ვაკის პარკის საქმე. ამ ნაწილში, უნდა გამოვყოთ მოძრაობა „პარტიზანული მებაღეობის“ წარმომადგენლის, ნატა ფერაძის შეუპოვრობა და თავდაუზოგავი ბრძოლა. ნატა ფერაძე, ვაკის პარკის აქტივიზმში მუდმივად წამყვან პოზიციას იკავებდა. მედია სისტემატურად აშუქებდა ვაკის პარკის სხვადასხვა განზომილებას, აქტივისტურს, პოლიტიკურს, ეკოლოგიურს. საკითხი განიხილებოდა მნიშვნელოვან პოლიტიკურ და მედია პლატფორმებზე. საკითხის გადაუწყვეტელობის პარალელურად, აქტივისტთა შეუჩერებელმა ღონისძიებებმა საბოლოოდ მოახერხა, რომ ვაკის პარკის საკითხი  პოლიტიკურ დღის წესრიგში განისაზღვა, როგორც მნიშვნელოვანი საჯარო მოთხოვნა.

აქტივისტთა მრავალფეროვანი ჯგუფები.  ვაკის პარკის საქმე იმითაცაა გამორჩეული, რომ აქციებში არა ერთი განსხვავებულ მსოფლმხედველობრივ და იდეოლოგიურ პლატფორმაზე მყოფი ჯგუფი მოღვაწეობდა. „პარტიზანული მებაღეობა“ მკაფიოდ აპოლიტიკურ ჯგუფად იდენტიფიცირებდა თავს, მაშინ როდესაც „მწვანე მუშტი“, „ადამიანის უფლებების სწავლებისა და მონიტორინგის ცენტრი“ და რამდენიმე ინდივიდუალური აქტივისტი მემარცხენე პოლიტიკურ პლატფორმაზე ხედავდნენ თავს. სწორედ აღნიშნული ინდივიდუალური აქტივისტებისგან ჩამოყალიბდა მოგვიანებით მოძრაობა „ახალგაზრდა მწვანეები“, რომლებიც დღემდე მემარცხენე იდეოლოგიური პლატფორმით რეფლექსირებენ ეკოლოგიისა და გენდერის საკითხებზე. აქციებში მონაწილეობდა არასამთავრობო ორგანიზაციათა ფართო სპექტრი: „საერთაშორისო გამჭვირვალობა საქართველო“, „საქართველოს ახალგაზრდა იურისტთა ასოციაცია“, „უსაფრთხო სივრცე“, „მწვანე ალტერნატივა“ იმ ორგანიზაციათა მცირე ჩამონათვალია, რომელმაც მხარი დაუჭირა ვაკის პარკის მოძრაობას. მნიშვნელოვანია გამოვკვეთოთ რომ სხვა აქტივისტების გვერდით ვაკის პარკში მშენებლობას აპროტესტებდა რამდენიმე ნაციონალისტური  და კონსერვატიული ჯგუფი.[3]  გარდა ამისა, ვაკის პარკის საქმეს აპროტესტებდა არა ერთი პროფესიული ჯგუფი და გაერთიანება, ასევე, სხვადასხვა პროფესიისა და გამოცდილების, ასაკისა და მენტალიტეტის მქონე თბილისის მოქალაქეები. აქტივისტთა ნაწილის ინტერვიუებიდან ირკვევა, რომ აღნიშნული ეკლექტიკის პირობებში, ჯგუფები მაინც ახერხებდნენ თანაარსებობას, რამდენადაც ჯერ კიდევ არ იყო გამოკვეთილი იდეოლოგიური და მსოფლმხედველობრივი სხვაობები ჯგუფებს შორის[4]. აქტივისტები ჯერ კიდევ ცუდად იცნობდნენ ერთმანეთის საქმიანობას, რამაც გარკვეულწილად, ხელი შეუწყო მათი საქმიანობის ერთიანობას.

ვაკის პარკის საყოველთაო მნიშვნელობა- აქტივისტებთან ინტერვიუ ასევე ავლენს, იმ ფაქტს, რომ ვაკის პარკის საქმის წარმატება განაპირობა ამ პარკის ემოციურმა მნიშვნელობამ ქალაქის ცენტრალური ნაწილის მაცხოვრებლებისათვის[5]. პარკი, რომელთანაც დაკავშირებულია ქალაქის ცენტრალური ნაწილის მოსახლეობის ბავშვობა, ახალგაზრდობა, პარკი სადაც გადაღებულია არა ერთი კინოფილმი, პერსონალურად შეეხო ქალაქის ცენტრალური ნაწილის მოსახლეობას. ამგვარმა პერსონალურმა დამოკიდებულებამ გამოიწვია სხვადასხვა თაობის წარმომადგენლებს შორის, დაუღალავი და სისტემატური ბრძოლა პარკის განაშენიანების წინააღმდეგ.

კომბინირებული მიდგომები- ვაკის პარკის შემთხვევის წარმატება განაპირობა მიდგომებისა და სტრატეგიების კომბინაციებმა. აქტივისტები არ დასჯერდნენ მხოლოდ აქციებსა და ღონისძებებს, არამედ ბოლომდე, სამართლებრივად იბრძოლეს საქმის დასასრულებლად. სამართლებრივი ბრძოლის პარალელურად, აქტივისტებს არ შეუჩერებიათ შეხვედრები მერიასთან, ინვესტროთან. ყოველი შეხვედრის ბოლოს, ფართოდ ვრცელდებოდა ინფორმაცია შეხვედრის შედეგებსა და პროცესზე. ყოველი არასასურველი შეხვედრა კი ახალი პროტესტის ობიექტი ხდებოდა. აქტივისტებმა სწორად განსაზღვრეს ქალაქის ახალი ადმინისტრაციის პასიურობა საქმის მიმართ და დაპირებების არამყარი ხასიათი და ფაქტობრივად სახელმწიფო გადაწყვეტილების წინაშე მარტო მყოფებმა, გამოიყენეს ყველა შესაძლო ბერკეტი და მრავალფეროვანი სტრატეგია საქმის ბოლომდე დასასრულებლად.

ბოლოსიტყვაობა

ვაკის პარკის აქციების დასრულების შემდეგ, აქტივისტებს შორის ვეღარ შედგა ერთიანობა. ერთმანეთის საქმიანობის უკეთ გაცნობამ, გამოავლინა აქტივისტურ ჯგუფებს შორის არსებული განსხვავებული შეხედულებები. მნიშვნელოვანი განსხვავებები გამოვლინდა აქტივისტური ბრძოლის მეთოდებში. თუ აქტივისტების ერთი ჯგუფი, ლოკალური შემთხვევების პროტესტსა და აქტივიზმის უფრო ნაკლებ რადიკალურ, შემოქმედებით ფორმებს ემხრობოდა, მეორე ჯგუფმა დააყენა ბრძოლის მეტად პოლიტიზებული და რადიკალური ხერების გამოყენების, პოლიტიკურ და სისტემურ ხარვეზებთან ბრძოლის აუცილებლობა[6], პროტესტის ისეთ ფორმებზე კონცენტრირება, რომელიც არ იქნებოდა ორიენტირებული გართობასა და მხიარულებაზე, ვინაიდან ამ ჯგუფის მოსაზრებით, აღნიშნული ფორმები, მხოლოდ ქალაქის ცენტრალური ნაწილის მოსახლეობისთვის იყო გასაგები და მისაღები. ეს ჯგუფი ეკოლოგიური, ურბანული და პოლიტიკურ ცვლილებებისათვის ბრძოლის საჭიროებას,  თბილისის გარეთ, რეგიონებშიც ხედავდა და სისტემურ ცვლილებებზე სიღრმისეული რეფლექსიის განხორციელებას მოითხოვდა. თავად ერთიან ჯგუფებშიც გამოიკვეთა შეუთანხმებლობა ბრძოლის გაგრძელების ფორმატსა და შინაარსზე. ჯგუფის წევრთა ერთი ნაწილი მოძრაობის ფორმალიზებასა და დონორი ფონდებიდან ორგანიზებული გრანტების მიღების აუცილებლობაზე საუბრობდა, განსხვავებით მეორე ჯგუფისგან, რომელიც აქტივიზმის უფრო სპონტანური მოძრაობის  ფორმით შენარჩუნებას, არაპოლიტიზირებულ ბრძოლას მიიჩნევდა საზოგადოებრივი ნდობის შენარჩუნების ერთადერთ გზად.[7]

ჯგუფებს შორის წარმოშობილმა ამ განსხვავებებმა, მომავალში ხელი შეუშალა საერთო პლატფორმაზე ჯგუფების ერთიან ბრძოლას.

ურბანულ აქტივისტთა ერთიანობის საბოლოო შემთხვევა, თბილისის ისტორიულ ნაწილში უზარმაზარი მშენებლობის, „პანორამა თბილისის“ წინააღმდეგ დაგეგმილი საერთო დიდი აქციით შემოიფარგლა, რის შემდეგაც, დაიშალა აქტივისტთა ერთიანი პლატფორმა- „ერთად“.

აქტივისტებმა ვეღარ შეძლეს ვაკის პარკის მსგავსი წარმატების მიღწევა.

 

 

[1] ინტერვიუ ასოციაცია „მწვანე ალტერნატივას“ წარმომადგენელ, ნინო გუჯარაიძესთან. 19 მაისი, 2018 წელი.

[2] აქტივისტი ირაკლი ჯუღელის გაცხადებით, მოსამართლემ, პროცესზე გადაწყვეტილების მნიშვნელობის სიმცირეზე გააკეთა კომენტარი, სწორედ ნებართვის ვადაგასულობის მოტივით.

[3] ინტერვიუ „პარტიზანული მებაღეობის“ წარმომადგენელ, ნატა ფერაძესთან. 18 მაისი, 2018 წელი.

[4] [4] ინტერვიუ „პარტიზანული მებაღეობის“ წარმომადგენელ, ნატა ფერაძესთან. 18 მაისი, 2018 წელი.

[5] ინტერვიუ მოძრაობა „მწვანე მუშტის“ წარმომადგენელ, ლევან ლორთქიფანიძესთან. 22 მაისი, 2018 წელი.

[6] ინტერვიუ მოძრაობა „მწვანე მუშტის“ წარმომადგენელ, ლევან ლორთქიფანიძესთან. 22 მაისი, 2018 წელი.

[7]  ინტერვიუ „პარტიზანული მებაღეობის“ წარმომადგენელ, ნატა ფერაძესთან. 18 მაისი, 2018 წელი.

Categories
geo

კამპანია ბათუმის ბულვარის გადასარჩენად

წარდგენა

აღნიშნული მასალა წარმოგიდგენთ 2015-2016 წწ ქალაქ ბათუმის უმნიშვნელოვანესი რეკრეაციული ზონის – ბათუმის ბულვარის გადასარჩენად  წარმოებულ  სამოქალაქო კამპანიას. კამპანიამ საკმაოდ მცირე დროში მოახერხა ბათუმის ბულვარის დაცვით დაინტერესებული ადამიანების  მობილიზება და  ერთიანი, ეფექტიანი და თანმიმდევრული კამპანიის დაგეგმვა და განხორციელება.

შესავალი

წლების განმავლობაში  საქართველოს ურბანული მემკვიდრეობის მოვლა-პატრონობა და მისი როლი ქალაქის, მათ შორის ეკონომიკური განვითარების კონტექსტში სათანადოდ არ განიხილებოდა.  ამან გამოიწვია  სახელმწიფოს მხრიდან  თანხების დაზოგვისა თუ ქალაქის ბიუჯეტში თანხების მოზიდვის მიზნით კულტურული მემკვიდრეობის ძეგლების მიმართ არაადეკვატური მიდგომები, მაგალითად ისტორიულ ქალაქებში საინვესტიციო და დეველოპერული პროექტების განხორციელებისას  კულტურული მემკვიდრეობის ობიექტის ინტერესის სრული იგნორირება, რასაც როგორც კონკრეტული ობიექტების, ასევე მთელი გარემოს განადგურებამდე მივყავართ. გამონაკლის არც ავტონომიური რესპუბლიკა აჭარა წარმოადგენს, განსაკუთრებით სავალალო მდგომარეობა შეინიშნება აჭარის ა/რ დედაქალაქში, ბათუმში. ბათუმი საქართველოს ერთ-ერთ მთავარი ზღვისპირა საკურორტო ქალაქია, რომელიც მდიდარია ღირებული ურბანული მემკვიდრეობით. ძალიან ძლიერი იყო  მენაშენეთა და დეველოპერთა  ინტერესი საქართველოს სიდიდით მეორე ქალაქის მიმართ, რასაც მისი ფუნქცია და განვითარების პერსპექტივა განაპირობებდა. სამწუხაროდ, ვერ ხერხდებოდა ისტორიული ქალაქის დაცვისა და მენაშენეთა ინტერესების ბალანსი. ამის  მაგალითად შეგვიძლია ბულვარში განხორციელებული არაერთი პროექტი მოვიყვანოთ.

აღსანიშნავია ის ფაქტიც რომ, კულტურული მემკვიდრეობის პოპულარიზაციასა და დაცვაზე ორიენტირებული სამოქალაქო ინიციატივები თუ არასამთავრობო ორგანიზაციები არც სიუხვით და არც სიძლიერით გამოირჩეოდნენ.  ერთ-ერთი ყველაზე წარმატებულ და ცნობად კამპანიად, რომელიც ქალაქის ურბანული მემკვიდრეობის გადარჩენას ემსახურებოდა შეიძლება ჩაითვალოს სამოქალაქო კამპანია “დაიცავი ძველი ბულვარი ”

ბათუმის ბულვარი

ზღვისპირა ბულვარი ბათუმის ერთ-ერთ ყველაზე მნიშვნელოვან ღირსშესანიშნაობას წარმოადგენს. იგი ბათუმის ისტორიულ ნაწილში მდებარეობს, ფართო ზოლად მიუყვება ზღვის სანაპიროს და მოქცეულია პლაჟსა  და განაშენიანების ნაპირს შორის. 1987 წლიდან ბულვარი საქართველოს საბაღე-საპარკო ხელოვნების ეროვნული მნიშვნელობის ძეგლია და ამასთანავე სარეკრეაციო ზონას წარმოადგენს.

განსაკუთრებულია ბულვარის როლი ბათუმელთა საზოგადოებრივ ცხოვრებაშიც. ბულვარის ისტორია ბათუმის ისტორიის, ქალაქური ცხოვრებისა და ტრადიციების განუყოფელი ნაწილია. ისტორია იწყება 1881 წლიდან. ბულვარის მშენებლობის იდეა ბათუმის ოლქის გუბერნატორს ა.ი.სმეკალოვს ეკუთვნის. ბათუმის პოლიცმეისტერის ვოზნესენკის გადაწყვეტილებით, ბულვარის მშენებლობა პრუსიელ მებაღეებს: რესლერსა და რეიერს დაევალათ.1884 წელს მოულოდნელად გარდაიცვალა რესლერი, ხოლო ბათუმის ბულვარის დაგეგმილი მშენებლობის გაგრძელება საქართველოში 5 წლით მოწვეულ მიხეილ დალფონსს დაევალა, რომელიც ისტორიულ წყაროებში მოხსენიებულია როგორც “ბათუმის სანაპიროს კეთილი გენია”.

2009 წლის ბოლოს ბათუმის ბულვარის ტერიტორია საგრძნობლად გაიზარდა და დღეის მდგომარეობით მისი სიგრძე 7 კმ-ს აღწევს. თანამედროვე სტანდარტებით გაშენდა ესპანელი არქიტექტორის მიერ დაპროექტებული ე.წ. ახალი ბულვარი, რომელიც 1200 მეტრზეა გადაჭიმული.

ბულვარის პრობლემა

2009 წლიდან ბულვარის ზოგიერთ მონაკვეთში გაჩნდა ჩაკეტილი სივრცეები, ელიტარული დასასვენებელი ადგილები, როგორიცაა სასტუმრო „შერატონის“ კუთვნილი საცურაო აუზი.  პრობლემატურია კანონები, რომლებიც არეგულირებენ მიწათსარგებლობისა და მშენებლობის საკითხებს ქალაქ ბათუმის ტერიტორიაზე. ზოგ შემთხვევაში ისინი არაადეკვატურია. მაგალითად, ქალაქის განაშენიანების მოქმედი რეგლამენტით ბათუმის სარეკრეაციო ზონაში, რომელსაც მიეკუთვნება ბათუმის ბულვარი, ნებადართულია ისეთი ობიექტების განთავსება, რომელთა ფუნქციური დანიშნულება ეწინააღმდეგება ზონის შინაარსს (სასტუმროები, კაფეები, რესტორნები, ზოოპარკები, სათამაშო ავტომატების დარბაზები, საეკლესიო ობიექტები, ადმინისტრაციის შენობები, ავტოსადგომები და სხვ.). მსგავსი დოკუმენტები ვერ უზრუნველყოფს საზოგადოებრივი ინტერესების დაცვას და ქმნის წინაპირობებს იმგვარი დარღვევებისათვის, რომელსაც ადგილი ჰქონდა 2011 წლის აპრილში.

2011 წლის აპრილის თვეში, ბათუმის ბულვარის ცენტრალურ ნაწილში, მრავალწლიანი ნარგავების გაჩეხვამ და მის ადგილას ბიზნეს ცენტრის მშენებლობის დაწყებამ ადგილობრივი საზოგადოების დიდი აღშფოთება გამოიწვია. მოეწყო საპროტესტო გამოსვლები, შედგა პეტიცია, დაიწყო ხელმოწერების შეგროვება მშენებლობის დაუყონებლივ შეწყვეტის მოთხოვნით. საზოგადოებისათვის თავიდანვე ცხადი იყო, რომ ბულვარში მშენებლობის დაწყება უმაღლესი პირის პოლიტიკური გადაწყვეტილება იყო. საზოგადოების ინტერესებიდან გამომდინარე, არასამთავრობო ორგანიზაციების კოალიციამ დაიწყო ბულვარის საქმესთან დაკავშირებით ინფორმაციის მოძიება და განცხადებით მიმართა აჭარის კულტურული მემკვიდრეობის სააგენტოს, მაგრამ სააგენტომ ინფორმაციის გაცემაზე უარი განაცხადა იმ მოტივით, რომ ბულვარის ტერიტორიაზე დაგეგმილი მშენებლობა და ნებისმიერი მასთან დაკავშირებული დოკუმენტი მიეკუთვნებოდა საიდუმლო ინფორმაციას და კანონმდებლობით მისი გაცემა დაუშვებელი იყო. არასამთავრობოებმა სააგენტოს უარი ჯერ ზემდგომ ადმინისტრაციულ ორგანოში – აჭარის ა.რ. განათლების, სპორტის და კულტურის სამინისტროში გაასაჩივრეს, ხოლო შემდეგ ბათუმის საქალაქო სასამართლოში.

სასამართლო საქმეში არსებული მტკიცებულებებისა და სამართლებრივი დასაბუთების მიუხედავად, სასამართლომ სარჩელის დაკმაყოფილებაზე უარი განაცხადა. ბულვარის უძველესი ნაწილის ტერიტორიაზე მშენებლობა უკვე დასრულებულია. სამწუხაროა, რომ მსგავსი გადაწყვეტილებების მიღების დროს არ არის გათვალისწინებული არც სპეციალისტთა და არც საზოგადოებრივი ინტერესები და უგულებელყოფილია კონკრეტული ურბანული გარემოსთვის დამახასიათებელი ფასეულობები. კულტურული მემკვიდრეობის ძეგლების და მათთან დაკავშირებული ღირებულებების შენარჩუნება მხოლოდ საზოგადოების აქტიურობისა და ძალისხმევის შედეგად არის შესაძლებელი.

მიუხედავად იმისა რომ 2011 წელს ბულვარის გარშემო დაწყებულმა კამპანიამ წარმატებას ვერ მიაღწია და ბულვარის ტერიტორიაზე აშენდა დაგეგმილი ობიექტი, მან მოახერხა ბულვარის პრობლემების აქტუალიზაცია. შესაბამისად ახალი პრობლემის გაჩენის შემდეგ 2015 წელს მარტივად მოხდა  ადამიანთა მობილიზაცია.

კამპანია დაიცავი ძველი ბულვარი

ამოცანა: ბათუმის ბულვარის ისტორიულად ჩამოყალიბებული  სამი ხეივნის შენარჩუნება

განმხორციელებელი: – საინიციატივო ჯგუფი “დაიცავი ძველი ბულვარი”. საინიციატივო ჯგუფი აერთიანებდა როგორც არასამთავრობო ორგანიზაციებს, ასევე უბრალოდ დაინტერესებულ მოქალაქეებს. საერთო მიზნის მისაღწევად გაერთიანებული განსხვავებული ასაკის, პროფესიის, ინტერესის   ადამიანების 100% სრულიად უსასყიდლოდ  იყო ჩართული კამპანიის დაგეგმვა-განხორციელებაში.

სტრატეგია: პერმანენტული აქციები, საჯარო და დახურული  შეხვედრები გადაწყვეტილების მიმღებ პირებთან და ინსტიტუციებთან,  საჯარო ლექციები ბულვარის და ზოგადად კულტურული მემკვიდრეობის დაცვის პოპულარიზაციისთვის,  პროცესის სამართლებრივი ანალიზი.

წინაპირობა – 2015 წლის 16 დეკემბერს, სასტუმრო რედისონში შპს “სანატორიუმ ოაზისმა”,  სსიპ “ბათუმის ბულვარის” დაკვეთით შესრულებული  ბულვარის კონცეფციის პროექტის პრეზენტაცია გამართა. წარმოდგენილი პროექტის თანახმად იცვლებოდა  ბულვარის დაგეგმარება, უქმდებოდა სამიდან ერთი  ხეივანი და ის მთლიანად კაფეებსა და რესტორნებს ეთმობოდა.

პროექტმა  მოქალაქეების პროტესტი გამოიწვია რადგან ისინი მიიჩნევდნენ რომ, აღნიშნული კონცეფცია საფრთხეს უქმნიდა  ბათუმის ბულვარს, როგორც კულტურული მემკვიდრეობის ძეგლს,  ასევე  ბულვარის რეკრეაციულ ფუნქციასაც. საზოგადოების პროტესტი კიდევ უფრო გაამწვავა იმან, რომ აჭარის მთავრობამ კონცეფციაზე მუშაობა და ხეივნის გაუქმება პარალელურ რეჟიმში დაიწყო.

პრეზენტაციიდან რამოდენიმე დღეში საინიციატივო ჯგუფმა გაავრცელა  პეტიცია – დაიცავი ძველი ბულვარი:

“პეტიციაზე ხელმომწერები არ ვეთანხმებით ბათუმის ძველ ბულვარში ახალი კონცეფციით გათვალისწინებული ცვლილებების განხორციელებას. ბათუმის ბულვარს აქვს თავისი კონცეფცია, რომელიც უკვე 130 წელია ყალიბდება. დაარსებიდან დღემდე ბულვარი ბათუმის ისტორიის განუყოფელი და ძალიან მნიშვნელოვანი ნაწილია.

მიგვაჩნია, რომ გადაკეთებითა და შეცვლით ბულვარი დაკარგავს იმ ნიშან-თვისებებს, რის გამოც იგი კულტურული მემკვიდრეობის ძეგლის სტატუსს ატარებს.

კატეგორიულად ვეწინააღმდეგებით ბათუმის ბულვარში სასეირნო ბილიკის გაუქმებას, მწვანე ზოლში კაფე-ბარებისა და ხელოვნური ჩანჩქერის მოწყობას, ახალი შენობების აგებას, და სხვა, კონცეფციის სამუშაო ვარიანტით წარმოდგენილი ცვლილებების განხორციელებას.

მოვითხოვთ:

  • ბათუმის ძველ ბულვარში არსებული ხეივნებისა და ბილიკების შენარჩუნებას; მათ სათანადოდ მოვლას, არსებული მწვანე საფარის და ნარგავების შენარჩუნებას;
  • კანონმდებლობით მკაცრად განისაზღვროს იმ ობიექტების ჩამონათვალი, რისი აგებაც შესაძლებელია ბათუმის ძველ ბულვარში. დაუშვებლად მიგვაჩნია ძველ ბულვარში კაპიტალური შენობება-ნაგებობების აგება;
  • გადაიხედოს იმ შენობა-ნაგებობის საკითხი, რომლებიც ბოლო წლებში აიგო და შეცვალა ბათუმის ბულვარის იერსახე;
  • ყველა გადაწყვეტილება იყოს საჯარო, კვლევებისა და გამოკითხვების საფუძველზე დაგეგმილი და დარგის სპეციალისტების მონაწილეობით, რომლებიც დოკუმენტურად დაასაბუთებენ გადაწყვეტილების აუცილებლობას;
  • სასწრაფოდ შეჩერდეს ყველა იმ პროექტისა და სამუშაოების განხორციელება, რომლებიც ამჟამად მიმდინარეობს ბათუმის ძველ ბულვარში და არ ემსახურება ბათუმის ბულვარის, როგორც კულტურული მემკვიდრეობის ძეგლის დაცვასა და შენარჩუნებას;

ამასთან, აუცილებლად მიგვაჩნია ქალაქის განვითარება, ახალი სკვერებისა და ტურისტული ადგილების შექმნა, ამიტომაც მთავრობას ვთავაზობთ წარმოდგენილი კონცეფცია განახორციელოს ახალ ბულვარში. ეს საშუალებას მისცემს ამჟამინდელ მთავრობას თავისი პოზიტიური, ისტორიული კვალი დატოვოს ახალი ადგილის განვითარებით და არა ძველი, ბათუმელებისათვის საყვარელი ბათუმის ბულვარის გადაკეთებითა და კულტურული მემკვიდრეობის ძეგლის ხელყოფით.- საინიციატივო ჯგუფი „დაიცავი ბათუმის ბულვარი“.

აღსანიშნავია რომ, პრობლემის გაჩენისთანავე პროცესში ჩაერთო რამდენიმე დამოუკიდებელი ჯგუფი. საწყის ეტაპზე მათ შორის კოორდინაცია საკმაოდ სუსტი იყო. ჯგუფები დამოუკიდებლად  ახდენდნენ  გადაწყვეტილებების მიმღებ პირებთან კოორდინაციას, გეგმავდნენ აქციებს, მიუხედავად პეტიციის არსებობისა არ იყო ჩამოყალიბებული კონკრეტული და მკაფიო მოთხოვნა, რომელიც უზრუნველყოფდა არა მარტო იმ ეტაპზე სამუშაოების შეჩერებას, არამედ სამომავლოდ ბულვარის ადეკვატურ განვითარებას.

მოგვიანებით შეიქმნა საინიციატივო ჯგუფი რომელშიც შედიოდნენ: არასამთავრობო ორგანიზაციები  “ბათომი”,  “გამჭვირვალობა საქართველო” და დაინტერესებული მოქალაქეები, საინიციატივო ჯგუფები.

საინიციატივო ჯგუფმა შეძლო ჩამოეყალიბებინა  ეფექტური კამპანია, რომელიც ორიენტირებული იყო როგორც  ინფორმაციის გავრცელებაზე და პროცესშია მეტი ადამიანის ჩართვაზე, ასევე სამართლებრივი პროცესის წარმართვაზე, გადაწყვეტილების მიმღებ პირებთან კოორდინაციაზე, კონკრეტული მოთხოვნის ჩამოყალიბებაზე. ამ ეტაპიდან კამპანიამ მიიღო ერთიანი, თანმიმდევრული ხასიათი, რაც საბოოლოოდ გახდა მისი წარმატების გარანტი.

კამპანიას სათავეში ჩაუდგა ორგანიზაცია “ბათომი”  რომელიც წლების განმავლობაში ახორციელებდა კულტურული მემკვიდრეობის გადარჩენაზე ორიენტირებულ კამპანიებს, შესაბამისად მათ ჰქონდათ საკმაოდ დიდი გამოცდილება კამპანიების დაგეგმვის  და  მართვის.

მათ  უზრუნველყვეს :

  • ყველა არსებული ჯგუფისა და დაინტერესებლი მხარის შეკრება და საინიციატივო ჯგუფის ჩამოყალიბება;
  • თბილისიდან ექსპერტების მოწვევა, საჯარო ლექციების ორგანიზება;
  • თბილისიდან ჩამოსული ექსპერტების და საინიციატივო ჯგუფის ერთობლივი სამუშაო ჯგუფის შექმნა და პრობლემების იდენტიფიცირება;
  • მათთან ერთად  მოთხოვნის ჩამოყალიბება  – სამოქალაქო ინიციატივა დაიცავი ბათუმის ბულვარის მთავარი მოთხოვნა  ბათუმის ბულვარის კონსერვაციის გეგმის შემუშავება იყო.

აღნიშნული გეგმა გადამწყვეტი ნაბიჯი უნდა ყოფილიყო ბათუმის ბულვარის განვითარებისთვის.

პრობლემების იდენტიფიცირების და მათი მოგვარების გზის გამოვლენის შემდეგ დაიგეგმა კონკრეტული კამპანია, რომლის მთავარი მიზანი რაც შეიძლება მეტი ადამიანითვის ინფორმაციის მიწოდება და გადაწყვეტილებაზე ზემოქმედებისთვის საჭირო კრიტიკული მასის უზრუნველყოფა იყო. ამ მიზნის მისაღწევად  მნიშვენლოვანი ინსტრუმენტი იყო:

  • პერმანენტული აქციები,
  • ორგანიზაციის საკმაოდ პოპულარული Facebook ჯგუფი, რომელსაც 18000-მდე წევრი ყავდა, გამოყენებულ იქნა კამპანიის პლატფორმად. ჯგუფის მეშვეობით ვრცელდებოდა ინფორმაცია, ხდებოდა აქციების დაანონსება, მოხალისეთა მობილიზაცია.
  • კამპანიის ადგილობრივიდან ნაციონალური მასშტაბზე ასაყვანად ამავე ჯგუფში დაიწყო ფოტო-კამპანია “სამი”, რომელმაც დიდ წილად განსაზღვრა კამპანიის ბედი.

ფოტო-კამპანია “სამი”

ერთ-ერთი ყველაზე ეფექტიანი გამოდგა ე.წ. ვირუსული ფოტო-კამპანია “სამი”.  ადამიანები ბულვარის სამივე ხეივნის შენარჩუნების მიზნით იღებდნენ  ფოტოს სადაც ჩანდა სამი თითი, დებდნენ სოციალური ქსელში და ფოტოზე სასურველი სამი ადამიანის მონიშვნით  სთხოვდნენ მათ გაეკეთებინათ იგივე. აღნიშნული კამპანია გაცდა ბათუმის და აჭარის ავტონომიური რესპუბლიკის  საზღვრებს, მან მთელი საქართველო მოიცვა. სოციალური ქსელი აჭრელდა “სამის ”ფოტოებით. ამ აქტივობამ უზრუნველყო პრობლემის ადგილობრივიდან  ნაციონალურ დონეზე აყვანა. 

არასამთავრობო ორგანიზაცია “საერთაშორისო გამჭვირვალობა – საქართველომ”   ჩაატარა შესყიდვებისა და ზოგადად, პროცესის ანალიზი,  შედეგად გაარკვია, რომ:

  • ბულვარში დაგეგმილი და განხორციელებული სარეაბილიტაციო სამუშაოები ხშირ შემთხვევაში კულტურული მემკვიდრეობის ობიექტზე დასაშვებ ქმედებებს ეწინააღმდეგება;
  • ბათუმის ბულვარის კონცეფციის დაგეგმარება-შემუშავების მიზნით შექმნილი კომისია ძირითადად საჯარო მოხელეებით დაკომპლექტდა და მუშაობაში მონაწილეობა არ მიუღიათ დამოუკიდებელ ექსპერტებს;
  • არსებობს საფუძვლიანი ეჭვი, რომ ბულვარის კონცეფციის შესაქმნელად სსიპ “ბათუმის ბულვარსა” და კომპანია “სასტუმრო სანატორიუმ ოაზისთან” მოლაპარაკებები წინასწარ გაიმართა.
  • პროექტში შეტანილი ცვლილებები, შესაძლოა, გახდეს ბიუჯეტის არამიზნობრივი ხარჯვის მიზეზი;
  • სსიპ “ბათუმის ბულვარმა“ სამუშაოების ნებართვის მისაღებად ბათუმის მერიასა და კულტურული მემკვიდრეობის სააგენტოში სხვადასხვა პროექტიწარადგინა, რაც იმას ნიშნავს, რომ ბათუმის ბულვარში მიმდინარე სამუშაოების ნაწილი ბულვარის მესაკუთრის (ბათუმის მინიციპალიტეტის) ნებართვის გარეშე მიმდინარეობდა, რაც კანონის მოთხოვნას ეწინააღმდეგება.

აღნიშნულმა პრობლემებმა კიდევ უფრო მკაფიო გახადა არსებული პროექტის განხორციელების მიზანშეუწონლობა.

2016 წლის იანვრის დასაწყისში ბათუმში თოვლის საფარმა ნახევარ მეტრს მიაღწა. თოვლმა დააზიანა მრავალწლოვანი ხეები და ნერგები. ორგანიზაცია “ბათომმა” 4 იანვარს წამოიწყო აქცია, რომლის ფარგლებში ყველა მსურველს შეეძლო ხეების თოვლისგან გათავისუფლებაში მიეღო მონაწილეობას. აქტივობამ დიდი პოპულარობა შეიძინა, რითაც ორგანიზაციამ ხელი შეუწყო ბულვარის დაცვა – გადარჩენაზე ორიენტირებულ ადამიანთა გააქტიურებას, მათ შორის კომუნიკაციის დამყარებას და კამაპანია “დაიცავი ძველი ბულვარის” გარშემო მობილიზებას.

კამპანიის პროცესში გაიმართა არაერთი საპროტესტო აქცია, დახურული და საჯარო  შეხვედრები გადაწყვეტილების მიმღებ პირებთან, ბრიფინგები, ლექციები. კამპანია აქტიურად შუქდებოდა მედია საშალებებით.

ჭირი იქა, ლხინი აქა, ქატო იქა, ფქვილი აქა ანუ კეთილი დასასრული

2016 წელის 4 აპრილს აჭარის ავტონომიური რესპუბლიკის მთავრობის თავმჯდომარის პრესსამსახურმა გაავრცელა ინფორმაცია, იმის შესახებ რომ, მთავრობა ხელშეკრულების შეწყვეტის საკითხს განიხილავს იმ კომპანიასთან, რომელიც ბათუმის ბულვარის კონცეფციაზე მუშაობს. არჩილ ხაბაძის განცხადების მიხედვით, ამ საკითხზე ორმხრივი შეთანხმება უკვე მიღწეულია.

„გასულ კვირაში გვქონდა შეხვედრა საინიციატივო ჯგუფთან. ვფიქრობ, რომ იყო ძალიან კომპრომისული შეხვედრა და საინიციატივო ჯგუფის მოთხოვნების ნაწილი იყო სამართლიანი. ჩვენ ვისაუბრეთ და ჩამოვყალიბდით მოგვარების გზებზე. იყო საუბარი, თუ რამდენად შეიძლებოდა სამართლებრივ ფარგლებში ხელშეკრულებაში ცვლილებები შესულიყო ან შეწყვეტილიყო. ვფიქრობ, ამ ეტაპზე სამართლებრივ ჩარჩოებში შესაძლებელია ხელშეკრულების ორმხრივად შეწყვეტის შესახებ პროცედურებისა და მოლაპარაკებების დაწყება.

რაც შეეხება მოთხოვნას ბულვარის კონსერვაციასთან დაკავშირებით, ამ ეტაპზე ბულვარის კონსერვაცია ბიუჯეტით არ არის დაგეგმილი, თუმცა სამომავლოდ შესაძლებელია ამაზე მუშაობის დაწყება. მიმდინარეობს მოლაპარაკებები, კომპანია დავითანხმეთ ხელშეკრულების ორმხრივ შეწყვეტაზე. თუმცა ჩვენ ავანაზღაურებთ იმ სამუშაო ღირებულებას, რაც უკვე შეასრულა დრიმ ოაზისმა. სიტყვიერად შევთანხმდით, თუმცა უნდა იმუშაონ სპეციალისტებმა ამ მიმართულებით“, – გაზეთი “ბათუმელები”, 12/04/2016

დასკვნა

კამპანიამ “დაიცავი ძველი ბათუმი“ სწორი კომუნიკაციის, მკაფიოდ განსაზღვრული, მიღწევადი მიზნით,  განსხვავებული ადამიანების ინტერესების ბალანსით და მათი ერთი პლატფორმის გარშემო გაერთიანებით შეძლო მიეღწია მიზანს.

კამპანია “დაიცავი ძველი ბულვარის” გადასარჩენად წარმართული კამპანია ნათელი მაგალითია იმისა  რომ, თანმიმდევრული  ადვოკატირების კამპანიები ხშირად გარანტია წარმატებისა. ხშირად წაგებული ერთი ბრძოლა არ ნიშნავს წაგებულ ომს. მიუხედავად იმისა რომ, 2011 წლის კამპანია იმ კონკრეტულ მომენტში წარუმეტებელი აღმოჩნდა, მაშინ დაწყებულმა პროტესტმა უზრუნველყო 2016 წლის გამარჯვება.